Kazanç müsaderesini sağlama tedbiri

Koruma  tedbirleri, delil kaybolmasını, sanığın kaçmasını önleyerek  ceza  muhakemesinin  adil  yargılanma  kuralları  çerçevesinde  yapılmasını sağladıkları gibi, ileride verilebilecek olan ceza veya güvenlik tedbirinin yerine getirilebilir olmasını da sağlamaya hizmet ederler.

Taşınmaz, hak ve alacaklara el koyma tedbiri de, eşya müsaderesinden farklı olan kazanç müsaderesi güvenlik  tedbirinin bilfiil uygulanabilmesini sağlamak üzere, şüpheli veya sanığın hak ve alacaklarına ve  taşınmaz mallarına mahkeme  tarafından kesin hüküm verilmeden önce kısıtlama getiren koruma tedbirleridir.

Ceza Kanunu suç  işlenmesi  ile sağlanan menfaatin değerlendirilmesi veya dönüştürülmesi sonucu ortaya çıkan ekonomik kazançların müsadere edilmesini  (kazanç müsaderesi) kabul etmiştir  (TCK 55/1).

Bu  müesseseyi  kabul  eden  sistem  içerisinde  genişletilmiş  müsadere bakımından  da  davanın  devam  ettiği  sürece  tedbir  niteliğinde  bir  elkoyma kabul edilmektedir (CMK123/1).

Ceza Muhakemesi Kanunu, hak ve alacaklara ilişkin tedbirler konusunu  düzenlemiştir.  Kanunun  128‟nci  maddesinde  “taşınmazlara, hak ve alacaklara el koyma” başlığı altında, kanunda  liste halinde sayılan ağır suçlarda, haklara elkonulması yetkisi Devlete verilmiştir.

Dondurma kararı

Terörizmin Finansmanının Önlenmesi Kanunu hükümlerine göre (2013-6415), BM Güvenlik Konseyi kararı üzerine malvarlığının dondurulması kararı alınabilir (6415 sK m.5).

Taşınmazlara, hak ve alacaklara el koyma kararının koşulları

Taşınmazlara, hak ve  alacaklara  elkoyma kararı verilmesinin  birinci şartı, olayda CMK 128/2‟de  liste halinde sayılan suçlardan birinin söz konusu olmasıdır.

İkinci  şart  “somut  delillere  dayanan  kuvvetli  şüphe  sebebi”  bulunmasıdır. Kanun somut delillere dayanan kuvvetli şüphe sebebini iki noktada  aramıştır:  a)  Soruşturma  veya  kovuşturma  konusu  suçun  işlendiği konusunda kuvvetli şüphe sebebi, b) taşınmaz, hak ve alacağın bu suçlardan elde edildiğine dair kuvvetli şüphe sebebi (CMK “20146526” 128/1).

Üçüncü  şart  taşınmaz hak veya  alacağın  şüpheli veya  sanığa  ait olmasıdır. Ancak bu taşınmaz, hak, alacak ve diğer mal varlığı değerinin,  şüpheli  veya  sanıktan  başka  bir  kişinin  zilyetliğinde  bulunması halinde dahi el koyma işlemi yapılabilir (CMK 128/1).

Taşınmaz,  hak,  hak  veya  alacağın  üçüncü  kişinin  mülkiyetinde olması  halinde  ne  yapılacağı  konusunda Kanun  açık  değildir. Kanunun amacına uygun olmayan bir düzenleme yapıldığı görülmektedir.

Dördüncü şart, hakim kararının bulunmasıdır (CMK 128/9).

Somut  delillere  dayanan  kuvvetli  şüphe  sebebi  bulunması

Soruşturma veya kovuşturma konusu suçun işlendiğine ve bu suçların işlenmesi sureti ile elde edildiğine dair, “somut delillere dayanan kuvvetli  şüphe  sebebi” bulunan hallerde  (CMK  “2014-6526”  128/1), şüpheli veya sanığa ait malvarlığına elkonulması kararı verilebilir.

CMK  128  uyarınca,  soruşturma  veya  kovuşturma  konusu  suçun işlendiğine ve bu suçlardan elde edildiğine dair somut delillere dayanan kuvvetli şüphe sebebi bulunan hallerde, şüpheli veya sanığa ait taşınmaz, hak ve alacaklara elkonulması mümkündür.

Bu  tedbirin uygulanması  için evvelce  ağır ceza mahkemesi  tarafından  oybirliği  ile  alınacak  kararın  bulunması  şartı  aranmakta  iken, 2016-6763 sK de yapılan değişiklik üzerine artık sulh ceza hakiminin kararı yeterli olmaktadır.

Bununla  birlikte,  2014-6526  sK  de  getirilen BDDK,  SPK, Mali Suçlar  Araştırma  Kurulu,  Hazine  Müsteşarlığı  ve  Kamu  Gözetimi, Muhasebe  ve Denetim Standartları Kurumu‟ndan,  suçtan  elde  edilen değere ilişkin bir rapor alındıktan sonra elkoyma kararı verilebilmesine  ilişkin  düzenleme,  son  yapılan  değişikliklere  rağmen  muhafaza edilmiştir.

Kararın konusu

Katalogda  sayılan  suçlarla  ilgili  soruşturma veya kovuşturma  sırasında  taşınmaz  veya  malvarlıklarının  bu  suçlardan  elde  edildiğine dair  somut  delillere  dayanan  kuvvetli  şüphe  sebebi  bulunan  hallerde şüpheli  veya  sanığa  ait  taşınmazlara,  kara,  deniz  veya  hava  ulaşım araçlarına, banka veya diğer mali kuramlardaki her  türlü hesaba, gerçek veya tüzel kişiler nezdindeki her türlü hak ve alacaklara, kıymetli evraka,  ortağı  bulunduğu  şirketteki  ortaklık  paylarına,  kiralık  kasa mevcutlarına ve diğer mal varlığı değerlerine, bunlar şüpheli veya sanıktan başka bir kişinin zilyetliğinde bulunması halinde dahi elkonulabilir (CMK 128/1).

Bu malvarlığı değerlerinin somut olarak belirlenmiş olması gerekir.

Karar vermeden önce rapor alma yükümü

Taşınmazlara,  hak  ve  alacaklara  elkoyma  kararı  verilmesinden önce, 2014-6526  sayılı Kanun  ile bir  “rapor”  alma yükümü getirildi.

CMK 128 kapsamında  elkoyma kararı  alınabilmesi  için  ilgisine göre Bankacılık Düzenleme ve Denetleme Kurumu, Sermaye Piyasası Kurulu, Mali  Suçlan  Araştırma  Kurulu,  Hazine Müsteşarlığı  ve  Kamu Gözetimi, Muhasebe ve Denetim Standartları Kurumundan, suçtan elde edilen değere ilişkin rapor alınır.

Bu  rapor  en  geç  üç  ay  içinde  hazırlanır. Özel  sebepler  zorunlu kıldığında bu süre talep üzerine iki ay daha uzatılabilir (CMK “2014-6526” 128/1).

Kararı verecek makam

Mülkiyet hakkının belli bir süre  için kısıtlanması anlamına gelen el koymanın Anayasa‟nın genel kuralları çerçevesinde Anayasa‟nın ilgili  maddesinde  öngörülen  kısıtlama  nedenlerine  uygun  bir  kanuna dayanılarak hakim tarafından verilen karar üzerine uygulanması gerekir. Kanun  rıza  ile  teslim etme halinde hakimden karar almaya gerek bulunmadığını açıklamamıştır.

Taşınmaz, hak ve alacaklara el koyma kararı verilmesi, sulh ceza hakiminin görevine girer. Bu görev daha önce  sadece ağır ceza mahkemesine  verilmiş,  savcı  bu  konuda  yetkilendirilmemişti  (CMK “2014-6526” 128/9). Daha  sonra 2016-6763  sayılı Kanun  ile yapılan değişiklikle,  hakim  kararı  ile  yetinildi,  fakat  Cumhuriyet  savcısına yetki verilmedi.

KHK’lar ile yapılan geçici elkoyma düzenlemeleri

668  sayılı  OHAL  KHK‟sı  da  CMK  128  uyarınca  yapılacak  elkoymaya, maddenin birinci fıkrasında belirtilen rapor alınmadan, sulh ceza  hâkimliği,  gecikmesinde  sakınca  bulunan  hallerde  Cumhuriyet savcısı tarafından karar verebileceği düzenlendi.

Hâkim kararı olmaksızın yapılan elkoyma  işlemi, beş gün  içinde görevli hâkimin onayına sunulacak, hâkim kararını elkoymadan itibaren on gün  içinde açıklayacak, aksi halde elkoyma kendiliğinden kalkacaktır.

OHAL: Hak ve alacaklara elkoyma

Türk Ceza Kanununun  İkinci Kitap Dördüncü Kısmı Dördüncü, Beşinci,  Altıncı  ve  Yedinci  Bölümünde  tanımlanan  suçlar,  Terörle Mücadele Kanunu kapsamına giren  suçlar ve  toplu  işlenen  suçlardan tutuklananlar  bakımından, OHAL  süresince  uygulanmak  üzere  ayrık bir düzenleme yapılarak, rapor almadan Cumhuriyet savcısı yetkili kılınmıştır:

“Ceza Muhakemesi Kanununun 128’nci maddesi uyarınca  yapılacak elkoymaya, maddenin birinci fıkrasında belirtilen rapor alınmadan,  sulh  ceza  hakimliğince  karar  verilebilir. Gecikmesinde  sakınca bulunan  hallerde  Cumhuriyet  savcısı  da  elkoymaya  karar  verebilir.

Hakim  kararı olmaksızın  yapılan  elkoyma  işlemi, beş gün  içinde görevli hakimin onayına  sunulur. Hakim,  kararını  elkoymadan  itibaren on  gün  içinde  açıklar;  aksi  halde  elkoyma  kendiliğinden  kalkar” (KHK 668 m. 3/l-ı).

Kaçakçılıkta el koyma

Kaçakçılık Kanunu‟nda tanımlanan suçların işlenmesinde kullanılan taşıtlara CMK 128 uyarınca elkonulur (5607 sK m. 10/1).

Kaçakçılıkta elkoyma  ile  ilgili olarak 2017 yılında KHK 694, m. 11 ile aşağıda belirtilen ekleme yapılmıştır.

Taşınmazlara,  hak  ve  alacaklara  el  koyma  tedbirinin uygulanabileceği suçlar

Ceza Muhakemesi Kanunu  taşınmazlara, hak ve alacaklara elkonulması konusunda da liste halinde suç sayma yöntemini benimsemiştir.  Bu  listeden,  2014-6526  sK  ile  yapılan  değişiklik  sırasında  TCK 220‟deki  örgüt  suçunun  çıkarılmış  olması  ve  daha  sonra  2016-6763 sK ile geri getirilmesi dikkat çekicidir.

Söz  konusu  suçlar  şunlardır: Türk Ceza Kanununda  tanımlanan;

Soykırım  ve  insanlığa  karşı  suçlar  (madde  76,  77,  78), Göçmen  kaçakçılığı ve insan ticareti (madde 79, 80), Hırsızlık (madde 141, 142),

Yağma (madde 148,149), Güveni kötüye kullanma (madde 155), Dolandırıcılık  (madde  157,  158), Hileli  iflas  (madde  161), Uyuşturucu veya  uyarıcı madde  imal  ve  ticareti  (madde  188),  Parada  sahtecilik (madde  197),  Suç  islemek  amacıyla  örgüt  kurma  (madde  220.  fıkra üç),  ihaleye  fesat karıştırma  (madde 235), Edimin  ifasına  fesat karıştırma (madde 236), Tefecilik (madde 241), Zimmet (madde 247), irtikap  (madde  250),  Rüşvet  (madde  252), Devletin Güvenliğine Karşı Suçlar  (madde 302, 303, 304, 305, 306, 307, 308), Anayasal Düzene ve  Bu  Düzenin  işleyişine  Karşı  Suçlar  (madde  309,  311,  312,  313, 314, 315, 316), Devlet Sırlarına Karşı Suçlar ve Casusluk (madde 328, 329, 330, 331, 333, 334, 335, 336, 337) suçları, Ateşli Silahlar ve Bıçaklar  ile Diğer Aletler Hakkında Kanunda  tanımlanan silah kaçakçılığı  (madde  12)  suçları, Bankalar Kanununun  22‟nci maddesinin  (3) ve  (4)  numaralı  fıkralarında  tanımlanan  zimmet  suçu,  Kaçakçılıkla Mücadele Kanununda  tanımlanan ve hapis cezasını gerektiren suçlar, Kültür ve Tabiat Varlıklarını Koruma Kanununun 68 ve 74‟ncü maddelerinde tanımlanan suçlar (CMK 128/2).

25 Ağustos 2017 tarihi Resmi Gazetede yayınlanan KHK 694 11 inci maddesi ile Uyuşturucu Maddelerin Murakabesi Hakkında Kanuna EK MADDE 2 eklenmiştir. Yapılan düzenleme ile, uyuşturucu veya uyarıcı madde imal veya ticareti suçunda kullanılan araca elkoyma CMK 128/4 hükmü uyarınca gerçekleştirilecektir. Araç maddede sayılan özel hallerde iade edilmeyecektir. Madde metni şöyledir:

2313  sayılı  Kanun  Ek  Madde  2-  (Ek:  15/8/2017-KHK-694/11 md.)

Uyuşturucu veya uyarıcı madde imal ve ticareti suçunun işlenmesinde  kullanılan  araçlara, 5271  sayılı Kanunun 128  inci maddesinin dördüncü fıkrası hükmüne göre elkonulur.

Bu maddenin birinci fıkrasına göre elkonulan aracın;

  1. a) Soruşturma ve kovuşturma devam ederken aynı suçun işlenmesinde tekrar kullanılması,
  2. b) Türkiye’de sicile kayıtlı olmaması,
  3. c) Önemli miktar veya değerde uyuşturucu veya uyarıcı maddeyle ele geçirilmesi,

ç) Suçun işlenmesini kolaylaştıracak özel tertibatının bulunması, hallerinden  birinin  varlığı  durumunda,  elkonulan  araç  sahibine iade edilmez. Bu durumda sahibinin, aracın değeri kadar teminatı elkoyma  tarihinden  itibaren otuz gün  içinde Maliye Bakanlığına  teslim etmesi halinde araç sahibine iade edilir. Aksi takdirde Maliye Bakanlığı tarafından soruşturma ve kovuşturma sonucu beklenmeksizin araç derhal tasfiye olunur. Tasfiyenin satış suretiyle gerçekleşmesi halinde satıştan  elde  edilen  gelirden  aracın muhafaza  edilmesi  ve  satışı  için gerekli  olan  bütün masraflar  karşılandıktan  sonra  kalan miktar,  kovuşturma sonucuna göre işlem yapılmak üzere emanet hesabına alınır.

İkinci  fıkra hükmünün uygulanmasındaki değerden, kara araçlarında  kasko  değeri;  deniz  araçlarında  tekne  ve  makine  sigortasına esas teşkil eden değer; sigortasız araçlar ile hava ve demiryolu araçlarında ise piyasa değeri anlaşılır.

Taşınmazlara,  hak  ve  alacaklara  el  koyma  kararının uygulanması

Taşınmaza elkonulması kararı  tapu kütüğüne şerh verilmek suretiyle (CMK 128/3), kara, deniz ve hava ulaşım araçları hakkında verilen elkoyma kararı bu araçların kayıtlı bulunduğu sicile şerh verilmek suretiyle icra olunur (CMK 128/4).

Banka veya diğer mali kuramlardaki her türlü hesaba elkonulması kararıyla teknik iletişim araçlarıyla ilgili banka veya mali kuruma derhal bildirilerek icra olunur (CMK 128/5). Söz konusu karar ilgili banka  veya mali  kuruma  ayrıca  tebliğ  edilir.  Elkoyma  kararı  alındıktan sonra hesaplar üzerinde yapılan bu kararı  etkisiz kılmaya yönelik  işlemler geçersizdir (CMK 128/5).

Şirkette ortaklık paylarına elkoyma kararı, ilgili şirket yönetimine ve şirketin kayıtlı bulunduğu ticaret sicili müdürlüğüne teknik iletişim araçlarıyla derhal bildirilerek  icra olunur  (CMK 128/ 6). Söz konusu karar ilgili şirkete ve ticaret sicili müdürlüğüne ayrıca tebliğ edilir.

Hak ve  alacaklara  elkoyma kararı  ilgili gerçek veya  tüzel kiĢiye teknik  iletişim  araçlarıyla derhal bildirilerek  icra olunur. Söz konusu karar ilgili gerçek veya tüzel kişiye ayrıca tebliğ edilir (CMK 128/7).

Elkoyma kararının gereklerine aykırılığın müeyyidesi

CMK  128‟de  düzenlenmiş  olan  taşınmazlara,  hak  ve  alacaklara elkoyma kararının gereklerine aykırı hareket edilmesi halinde “muhafaza görevini kötüye kullanma suçu” (TCK 289) oluşur

CategoryMakale
Write a comment:

*

Your email address will not be published.

WhatsApp chat
Hemen Ara!