Mal ortaklığı türleri

Genel mal ortaklığı

Mal ortaklığı türleri içinde, ortaklık malları kapsamının en geniş tu­tulduğu rejimidir. Eşler, mal rejimi sözleşmesinde hangi mal ortaklığını seçtiklerini (genel mal ortaklığı mı, sınırlı mal ortaklığı mı) açıkça belirt­memişler, sadece «mal ortaklığı» rejimini seçtiklerini açıklamışlarsa; kişisel görüşümüze göre: « genel mal ortaklığı» rejimini seçtikleri ka­bul edilmelidir.

Genel Mal ortaklığı rejiminde eşlerin kanun gereğince kişisel mal sayılanlar (md. 260/2’ye göre: Eşlerden her birinin sadece kişisel kulla­nımlarına ayrılmış eşyaları ile manevi tazminat alacakları) dışmdaki tüm malları ile gelirleri ortaklık mallarını oluşturur.

Eşler, ortaklık mallarına bölünmemiş bir bütün olarak (elbirliği mülkiyeti) sahip olurlar. Ortaklık payı üzerinde hiçbir eş tek başına ta­sarruf hakkına sahip değildir, (md. 257)

Sınırlı Mal Ortaklığı

Edinilmiş Mallarda Ortaklık

Eşler, yapacakları mal rejimi sözleşmesiyle sadece edinilmiş malla­rın dahil olacağı bir ortaklığı da kabul edebilirler. Buradaki “edinilmiş mal” kavramından anlaşılması gereken, katılma rejiminde açıklanan edinilmiş mallardır, (md. 219) Eşlerin kişisel mallarının gelirleri de bu ortaklığa dahildir.

Sınırlı Mal ortaklığı rejiminin bir türü olan «Edinilmiş Mallarda Or­taklığı», Edinilmiş mallara katılma rejimiyle karıştırmamak gerekir. Edinilmiş mallara katılma rejiminde, tasfiye sonrası katılma alacağı olan eş kural olarak borçlu eşten kişisel hak niteliğindeki bu para alacağını isteyebilir. Oysa edinilmiş mallarda ortaklık rejiminin tasfiyesinde kural edinilmiş malların yarı yarıya paylaşılmasıdır.

Diğer Mal Ortaklıkları

Mal rejimleri içinde eşlere insiyatif kullanma hakkının en geniş bi­çimde tanındığı türlerden biridir. Eşler, mal rejimi sözleşmesiyle belirli malvarlığı değerlerini, özellikle taşınmaz mallan, eşlerden birinin kazan­cını, bir meslek veya sanat için kullandığı malları ortaklık dışmda tutabi­lirler. (md. 259) Ortaklık dışmda tutulan malların gelirleri de kural ola­rak ortaklığa dahil değildir. Fakat bunun aksi, sözleşmede kararlaştırıla­bilir. Örneğin eşler, mal rejimi sözleşmesinde taşınmaz mallarının tümü­nün ortaklığa dahil olmadığını fakat bunların kira gelirlerinin ortaklığa dahil olduğunu kararlaştırabilirler.

YÖNETİM

Olağan Yönetim

Eşlerden her biri, ortaklık mallarını evlilik birliğinin yararına uygun yönetme yetkisine sahiptir.

Eşlerin tüm malvarlığı değerleri, kişisel mal olduğu kanıtlanmadık­ça ortaklık malı sayılır.

Her eş, olağan yönetim sınırları içinde ortaklığı yükümlülük altına sokabilir. Ve ortak mallarda tasarrufta bulunabilir, (md. 262)

Olağanüstü Yönetim

Olağan yönetim dışmda kalan bir konuda eşlerden birinin ortaklığı yükümlülük altına sokabilmesi (örneğin ortaklık malının onarımı için bankadan ipotek sonucu kredi alması) veya mallarda tasarrufda bulun­ması (satması gibi) ancak diğer eşinde rızasıyla mümkündür.

Üçüncü kişiler, diğer eşin rızasının bulunmadığını bilmiyorlar veya bilecek durumda değilseler, bu rıza var sayılacaktır. Evlilik birliğinin temsiline ilişkin hükümler saklıdır, (md. 263)

Ortaklık Malları İle Meslek veya Sanat İcrası

Eşlerden biri, ortaklık mallarını diğer eşin rızasıyla kullanarak bir meslek veya sanatı icra ediyorsa, bu meslek veya sanata ilişkin tüm hu­kuki işlemleri tek başına yapabilir, (md. 264)

Mirasın Kabulü Veya Reddi

Eşlerden biri, ortaklık mallarına girecek bir mirası diğer eşin rızası olmaksızın reddedemez. Tereke borca batıksa, mirası kabul de edemez, (md. 265)

Mirası reddetmek veya kabul etmek isteyen eş diğer eşin rızasını almaya olanak bulamazsa (rızasının alınması gereken eşin nerede oldu­ğunun bilinmemesi, eşlerin ayrı yaşamaları ve benzeri nedenlerle) veya bu konudaki isteği reddedilmişse, istem sahibi eş kendi yerleşim yeri Aile Mahkemesine başvurabilir, (md. 265)

Sorumluluk

Mal ortaklığı sona erdiğinde, ortaklık mallarıyla ilgili yapılan işlem­lerden dolayı eşler birbirlerine karşı vekil gibi sorumludurlar.

Ortaklık mallarının yönetimi için eşlerin yapmış oldukları giderler ortaklık mallarından karşılanır, (md. 266)

Eşlerden her biri kendi kişisel mallarını yasal sınırlar içinde yönetip tasarruf da bulunabilirler. Bu mallarının yönetim giderleri kişisel malla­rının gelirinden karşılanır, (md. 267)

Eşlerden her biri kişisel borçlarından dolayı kendisine ait tüm kişisel mallarıyla ve ortaklık mallarının değerinin yarısıyla sorumludur, (md. 269)

Eşlerin bazı borçlarla ilgili üçüncü kişilere karşı sorumluluğu daha geniş kapsamlıdır.

Eşler:

• Ortaklık mallarını yönetme veya evlilik birliğini temsil yetkisine dayanarak yapılan borçlardan,
• Ortaklık mallarını veya bu malların gelirlerini kullanarak bir mes­lek veya sanatın icra edilmesi nedeniyle yapılan borçlardan,
• Diğer eş içinde kişisel sorumluluk doğuran borçlardan,
• Eşlerin birlikte üçüncü kişilerle anlaşarak, kişisel mal yanında or­taklık mallarının da sorumlu alacağını kararlaştırdıkları borçlardan do­layı hem kişisel malları, hem de ortaklık mallarıyla sorumludurlar, (md. 268)

Eşlerden her biri, diğer eşinden kendisine olan borcunu ödemesini isteyebilir. Ancak, bu borcun yerine getirilmesi, borçlu eşi evlilik birliğini tehlikeye düşürecek derecede önemli güçlüğe sokacaksa, bu eş borcunu ödemek üzere kendisine süre tanınmasını isteyebilir. Aile Mahkemesi hakimi, süre verilmesini isteyen eşi, durum ve koşullar gerektiyorsa gü­vence göstermekle yükümlü tutar, (md. 270)