Edinilmiş Mallara Katılma Rejimi Hakkında Önemli Bilgiler

Türk Hukukuna yeni Medeni Kanunumuzla 1. 1. 2002 tarihinde gi­ren bu mal rejiminin henüz fazla uygulaması bulunmamaktadır. Sınırlı sayıdaki Yargıtay kararından uygulamaya ışık tutabilecek olanlar ileriki bölümde ele alınmıştır.

Bu mal rejiminde, rejimin başladığı tarihle sona erdiği tarih arasmda kalan dönemde eşlerin her birinin emeğe dayalı kazanımları üzerinde, diğer eşin de hakkı olduğu ilkesi temel alınmıştır. Ancak bu hak eşlere kural olarak, diğer eşe ait olan bir malı ayın olarak isteme hakkını ver­mez. Bunun sınırlı sayıdaki istisnasına ilerde değinilecektir.

Kısaca «Katılma Rejimi» olarak adlandıracağımız «Edinilmiş Mallara Katılma Rejimi» eşlerden herbirine, diğer eşe mal rejimin tasfi­yesi aşamasında ileri sürebileceği iki çeşit hak tanır. Bunlardan biri «ar­tık değere katılma», diğeri ise «değer artış payı» isteme hakkıdır.

Mal Çeşitleri

Bu mal rejiminde kural olarak iki çeşit mal grubu bulunur:

• Edinilmiş Mallar,
• Kişisel Mallar,

Eşlerden her biri rejimin tasfiyesinde ancak diğer eşin «edinilmiş malları» üzerinde alacak hakkı ileri sürebileceğinden, kişisel mallar üzerinde hak iddasında bulunulamayacağından dolayı öncelikle bu mal gruplarının incelenmesi gerekir.

Edinilmiş Mal

Rejimin devamı süresince her bir eşin karşılığını vererek elde ettiği malvarlığı değerlerinin tümü edinilmiş maldır, (md. 219) ” Rejimin de­vamı sırasında “ifadesi,rejimin başladığı andan, sona erdiği tarihe kadar olan dönemi ifade eder. Katılma rejiminin eşler tarafından kabul edildiği tarih rejimin başlangıcını gösterir. Rejimin sona erdiği tarih ise:

• Boşanma veya evlenmenin iptaline dair bir dava varsa, bu dava­ların açıldığı tarih,
• Ölüm halinde ölüm tarihi,
• Hakim kararıyla mal ayrılığına geçilmesine karar verilmiş ise (olağanüstü mal rejimi) dava tarihi,
• Eşler, başka bir mal rejimini seçmişlerse bu yeni rejimin seçildiği tarihdir.

Bir eşin edinilmiş malları özellikle: Çalışma karşılığı olan edinimler, (Ücret, maaş v. b.) sosyal güvenlik veya sosyal yardım kurum ve kuru­luşlarının veya personele yardım amacıyla kurulan sandık ve benzerleri­nin yaptığı ödemeler (emekli sandığı v. b. kuruluşların ödediği emeklilik ikramiyesi gibi), çalışma gücünün kaybı nedeniyle ödenen tazminatlar, kişisel malların gelirleri, edinilmiş malların yerine geçen değerlerdir. Ancak sosyal güvenlik kurumlarının yaptığı ödemeler ile işgücü kaybı nedeniyle yapılan ödemelerin tamamı değil bir bölümü edinilmiş mal olarak hesaplanacaktır. Bu ödemeler yerine ilgili kurumca uygulanan usule göre ilgiliye ömür boyu irat bağlanmış olsaydı, mal rejiminin sona erdiği tarihte, bundan sonraki döneme ait iradın peşin sermayeye çev­rilmiş değeri ne olacak idiyse o miktar, tasfiye sırasında kişisel mal ola­rak ayrılacak, kalan kısım ancak edinilmiş mal olarak hesaplamaya dahil edilecektir, (md. 228)

Edinilmiş malların yerine geçen değerler: Örneğin eşlerden biri edi­nilmiş mal olan maaşlarını biriktirip otomobil, ev v. b. alması halinde bunlar edinilmiş malların yerine geçen değer olarak edinilmiş mallara dahil olacaktır.

Kişisel Mal

Kişisel Mallar:

• Kanuna göre kişisel mallar,
• Sözleşmeye göre, kişisel mallar olmak üzere iki gruba ayrılır.

Kanuna göre kişisel mallar

Eşlerden birinin yalnız kişisel kullanımına yarayan (örneğin giysileri gibi) eşya, mal rejimininin başlangıcında eşlerden birine ait olan (emek karşılığı olsa dahi) veya sonradan miras yoluyla, karşılıksız kazanma yoluyla elde edilen mal varlığı değerleri, manevi tazminat alacakları ve kişisel mallar yerine geçen değerlerdir. Örneğin rejimin devamı sırasında eşlerden birine miras yoluyla kalan ev veya otomobil, o eşin kişisel malı­dır. O malın satılıp alınan malda kişisel mal yerine geçen değer olarak kişisel mallara dahil edilecektir.

Sözleşmeye göre kişisel mal

Kanun gereği edinilmiş mal sayılan bazı malvarlığı değerlerini eşler, isterlerse mal rejimi sözleşmesinde kişisel mal olarak da kararlaştırabilir- ler. Bunlar: Kişisel malların gelirleri ile, bir meslek icrası veya işletmenin faaliyeti sonucu doğan malvarlığı değerleridir.

Eşlerin mal rejimleri üzerinde geniş bir hareket özgürlüğü bulun­mamaktadır. Sözleşme özgürlüğü ile hangi edinilmiş malların kişisel mal olarak kabul edilebileceği sınırlı olarak yasada gösterildiğinden (md. 221) bunlar dışında kalan bir edinilmiş mal grubu kişisel mal olarak ka­bul edilmeyecektir.