Gaiplik (Yitiklik) Kararı Verilmesi Davası Nasıl Açılır?

(4721 sayılı TMK madde 32, 33, 34, 35, 45,

5490 s. Nüfus Hizmetleri Kanunu m. 14, 34, 36, 6100 s. HMK m. 382-388,
Nüfus Hizmetleri Kanununun Uygulanmasına İlişkin Yönetmelik m. 78)

Görevli Mahkeme

Sulh Hukuk Mahkemesi

Yetkili Mahkeme

Talepte bulunan kişinin veya ilgililerden birinin oturduğu yer mahkemesi (6100 s. HMK. m. 384)

Davacı

• Hakları bu ölüme bağlı olanlar (Yasal ve atanmış mirasçılar, belirli mal vasiyeti ala­caklıları, gaibin eşi gibi),
• Hazine (Sağ olup olmadığı bilinmeyen bir kimsenin mirasçısı yoksa, malvarlığı veya ona düşen miras payı on yıldır mahkemece idare ediliyorsa ya da malvarlığı böyle yöneti­lenin yüz yaşını dolduracağı süre geçmişse),

Davalı

Hasımsız

Açıklamalar

Gaiplik kararı, çekişmesiz yargı işidir. (6100 S. K. m. 382/II-a-4)

Çekişmesiz yargıda eğer özel bir düzenleme bulunmuyorsa, görevli mahkeme kural olarak sulh hukuk mahkemesi, yetkili mahkeme de talepte bulunanın veya ilgilerden birinin oturduğu yer mahkemesidir (6100 S. K. m. 383, 384). Ancak gaiplik kararı verilmesinde, dava kişinin Türkiye’deki son yerleşim yeri; eğer Türkiye’de hiç yerleşmemişse nüfus sici­linde kayıtlı olduğu yer; böyle bir kayıt da yoksa anasının veya babasının kayıtlı bulunduğu yer mahkemesinde görülür. (4721 S. K. m. 32)

Çekişmesiz yargı işlerinde, niteliğine uygun düştüğü ölçüde, basit yargılama usulü uygulanır.

Çekişmesiz yargı işlerinde aksine bir hüküm bulunmadıkça resen araştırma ilkesi ge- çerlidir.

Çekişmesiz yargı işlerinde verilen kararlara karşı hukuki yararı bulunan ilgililer, özel kanuni düzenlemeler saklı kalmak kaydıyla, kararın öğrenilmesinden itibaren iki hafta için­de, istinaf yoluna başvurabilirler. (6100 S. K. 387, Geç. m. 3)

Kanunlarda aksine hüküm olmadıkça, çekişmesiz yargı kararları maddî anlamda kesin hüküm oluşturmaz.

Çekişmesiz yargı işleri adli tatilde de görülür. (6100 S. K. m. 103)

Bölge adliye mahkemelerinin çekişmesiz yargı işlerinde verilen kararlarına karşı tem­yiz yoluna başvurulamaz. (6100 S. K. m. 362, Geç. m.3)

Ölüm tehlikesi içinde kaybolan veya kendisinden uzun zamandan beri haber alınama­yan bir kimsenin ölümü hakkında kuvvetli olasılık varsa, hakları bu ölüme bağlı olanların başvurusu üzerine mahkemece bu kişinin gaipliğine karar verilecektir.

Yargıcın gaiplik kararı vermek üzere gerekli işlemlere başlayabilmesi için, bunun ilgili­lerden biri tarafından istenmiş olması gerekir. Yargıç kural olarak istem olmadan kendili­ğinden karar veremez. Hakları gaip olan kişinin ölümüne bağlı olan kimseler, gaiplik kara­rının verilmesini isteyebilirler. Yasal ve atanmış mirasçılar, belirli mal vasiyeti alacaklıları, gaibin eşi, hazine gibi.

Mahkemeden gaiplik kararının istenebilmesi için, ölüm tehlikesinin üzerinden en az bir yıl veya son haber tarihinin üzerinden en az beş yıl geçmiş olması gerekir. Bu süre geçmeden mahkemeye başvurulamaz.

Mahkeme, gaipliğine karar verilecek kişi hakkında bilgisi bulunan kimseleri, belirli bir sürede bilgi vermeleri için usulüne göre yapılan ilânla çağırır. Bu süre, ilk ilânın yapıldığı günden başlayarak en az altı aydır.

İlândan sonuç alınamazsa, mahkeme gaipliğe karar verir ve ölüme bağlı haklar, ay­nen gaibin ölümü ispatlanmış gibi kullanılır. Gaiplik kararı ölüm tehlikesinin gerçekleştiği veya son haberin alındığı günden başlayarak hüküm doğurur. Gaiplik kararı, hâkimin bil­dirmesi üzerine, ölüm kütüğüne kaydolunur.

Gaipliğine karar verilecek kişi, ilân süresi dolmadan ortaya çıkar veya kendisinden ha­ber alınırsa ya da öldüğü tarih tespit edilirse gaiplik istemi düşer, gaiplik kararı verilemez.

İlan süresi geçtikten sonra ve gaiplik kararı verilmeden önce gaip çıkar gelir ya da öl­düğü yahut da yaşamakta olduğu konusunda haber alınırsa, artık gaipliğe yine karar veri­lemez.

İlandan sonuç alınamazsa, mahkeme gaipliğe karar verir ve ölüme bağlı haklar, ay­nen gaibin ölümü ispatlanmış gibi kullanılır.

Gaiplik kararı ölüm tehlikesinin gerçekleştiği veya son haberin alındığı günden başla­yarak hüküm doğurur.

Gaiplik kararının verilmesiyle (gaip evliyse) evlilik ölümde olduğu gibi kendiliğinden ortadan kalkmaz. Evliliğin ortadan kalkması için, gaibin karısının ya da kocasının, mahke­meden evliliğin feshini istemesi ve mahkemece karar verilmesi gerekir.

Gaipliğine karar verilen kişinin eşi, mahkemece evliliğin feshine karar verilmedikçe yeniden evlenemez. Kaybolanın eşi evliliğin feshini, gaiplik başvurusuyla birlikte veya ayrı­ca açacağı bir dava ile isteyebilir. Evliliğin feshi gaiplik davası ile birlikte istenmiş ise, bo­şanma davalarındaki usul burada da aynen uygulanacaktır. Yani boşanma davalarında delillerin toplanması, müşterek çocukların velayetinin kime bırakılacağı hususları ile dava­nın yürütülmesi usul ve yöntemi aynen göz önünde tutulacaktır.

Kocanın gaipliğine karar verilmesi halinde üçyüz günlük süre, ölüm tehlikesi veya son haber tarihinden işlemeye başlar. (4721 S. K. m. 285)

Ayrı bir dava ile evliliğin feshi, davasında yetkili mahkeme gaibin yerleşim yeri mah­kemesidir. Gaiplik kararının kesinleşmiş olması aranacaktır.

Sağ olup olmadığı bilinmeyen bir kimsenin malvarlığı veya ona düşen miras payı on yıl resmen yönetilirse ya da malvarlığı böyle yönetilenin yüz yaşını dolduracağı süre geçer­se, Hâzinenin istemi üzerine o kimsenin gaipliğine karar verilir. Gaiplik kararı verilebilmesi için gerekli ilân süresinde hiçbir hak sahibi ortaya çıkmazsa, aksine hüküm bulunmadıkça, gaibin mirası Devlete geçer. Devlet, gaibe veya üstün hak sahiplerine karşı, aynen gaibin mirasını teslim alanlar gibi geri vermekle yükümlüdür.

Gaiplik kararı istemi davaları her türlü delille ispatlanabilir.

Gaiplik kararı, hâkimin bildirmesi üzerine, ölüm kütüğüne kaydolunur.

Babalık davasında, dava açma süresinin geçmesinden önce kocanın gaipliğine karar verilmesinde kocanın altsoyu, anası, babası veya baba olduğunu iddia eden kişi hakkında gaiplik kararı alındığını öğrenmelerinden başlayarak bir yıl içinde soybağının reddi davasını açabilir. (4721 S. K. m. 291)

Hakkında gaiplik kararı verilmiş bir kimsenin mirasçıları veya mirasında hak sahibi olan kişiler, tereke malları kendilerine teslim edilmeden önce bu malları ileride ortaya çıka­bilecek üstün hak sahiplerine veya gaibin kendisine geri vereceklerine ilişkin güvence gös­termek zorundadırlar. Bu güvence, ölüm tehlikesi içinde kaybolma durumunda beş yıl, uzun zamandan beri haber almamama durumunda onbeş yıl ve her halde en çok gaibin yüz yaşına varmasına kadar geçecek süre için gösterilir. Beş yıl, tereke mallarının teslimin­den; onbeş yıl, son haber tarihinden başlayarak hesaplanır. Gaip ortaya çıkarsa veya üstün hak sahibi olduklarını ileri sürenler bu sıfatlarını ispat ederlerse, tereke mallarını teslim almış olanlar, aldıkları malları zilyetlik kuralları uyarınca geri vermekle yükümlüdürler. İyiniyetli olanların üstün hak sahiplerine geri verme yükümlülükleri, miras sebebiyle istih­kak davasına ilişkin zamanaşımı süresine tabidir. (4721 S. K. m. 584, 585)

Gaiplik (Yitiklik) Kararı Verilmesi Davası Dilekçe Örneği

SULH HUKUK MAHKEMESİ HÂKİMLİĞİNE

DAVACI                        : ………………………….. (T.C… Kimlik numarası:……………. )

Adresi:………………………….

VEKİLİ                        :    Av………………………….

Adresi:………………………….

DAVALI                      :   Hasımsız

KONU                         :   Gaiplik kararı verilmesi talebidir.

AÇIKLAMALAR            :    1- Müvekkilimizin  eşi……… , dağcılık sporuyla uğraşmakta olup ken­disi … Dağcılık Kulübünün de …. yıldır üyesidir. Kulübün düzenlediği çeşitli dağ tırmanış gezilerine katılmış ve yurdun pek çok yerindeki dağlara başarılı tırmanışlar gerçekleştirmiş­tir. (EK 1), (EK 2).

2-tarihinde kulüp üyesi iki arkadaşıyla birlikte Ağrı Dağı tırmanışına başlayan müvekkilimizin eşi      ile tarihinde irtibat kopmuştur. Durumun yetkililere haber

verilmesi üzerine arama çalışmalarına başlanmış (EK 3) fakat… gün süren ve nihai olarak sonlandırılan çalışmalardan herhangi bir sonuç alınamamıştır. (EK-3), (EK 4).

• Yetkililertarihinde yaptıkları açıklamada……………… ile birlikte üç kişinin hayatta

olmaları ihtimalinin yok denecek kadar az olduğunu belirtmişlerdir. Gazetelere de yansıyan söz konusu olayın üzerinden bir yıldan fazla zaman geçmiş olmasına ve de muhtelif gaze­telere verilen ilana rağmen de kendisinden herhangi bir haber alınamamıştır. (EK 5), (EK 6), (EK 7).

Açıklanan nedenlerle gaiplik kararı almak için iş bu talepte bulunma zorunluluğu doğmuştur.

DELİLLER                     : Nüfus kayıtları, Arama ekibi raporları, Yetkili makam açıklaması,

Gazete kupürleri, Gazete kayıp ilanları, tanık beyanı ve sair deliller,

HUKUKİ SEBEPLER : 4721 s. TMK. m. 32, 33, 5490 s. NHK. m. 14, 34, 6100 s. HMK m. 382-388, Nüfus Hizmetleri Kanununun Uygulanmasına İlişkin Yönetmelik m. 78,

SONUÇ VE İSTEM : Yukarda açıklanan nedenlerle, müvekkilimizin eşi …………………….  hakkında

gaiplik kararı verilmesini vekâleten arz ve talep ederiz……….

Davacı Vekili

Av………………

EKLER:

Ek-1 Aile Nüfus Kayıt Örneği

Ek-2 Dağcılık Kulübü Üyelik Bilgileri

Ek-3 Arama Çalışmalarına Başlandığına Dair Rapor

Ek-4 Arama Çalışmalarının Sonlandırılmasına Dair Rapor

Ek-5 Yetkili Makam Açıklaması

Ek-6 Olaya Dair Çeşitli Gazetelere Ait Kupürler

Ek-7 Gazete Kayıp İlanları

Ek-8 Onaylı vekâletname örneği.