Delil Tespiti Davaları Hakkında Önemli Bilgilendirme

Delil tespiti bir dava değildir. Ve tespit davası ile karıştırılma­malıdır. Bu şekilde mahkemeye yapılan bir talep ile açılmış ya da ileri de açılması muhtemel bir davada kullanmak amacıyla ve sonra ki bir tarihte tespiti istenen delilin kaybolması, ulaşılamaması ihti­maline binaen bu delilin tespit edilmesi istenmektedir.

Açılması muhtemel davadan önce tespitin istenmesinde ki amaç, hâlihazırda bir davanın olmaması ve delilin kaybolma ihtima­lidir. Açılmış olan davada ise bu istemin, davanın görüldüğü mah­kemeden istenmesinin nedeni; mahkemenin safahatı itibariyle he­nüz bu delilin toplanmasına sıra gelmemiş olması veya yine mah­kemece bu delilin toplanmasına ve icrasına karar verilene kadar de­lilin kaybolma ihtimalinin bulunmasıdır.

Delil Tespitinin Konusu Ve İstem Dilekçesi

Delil tespiti istemi ile, tespit isteyen -davacı değil-, mahkeme­den bir vakıanın ortaya çıkması için ilgili bilirkişilerce bir konu hak­kında rapor düzenlenmesini, tanık dinlenmesmi, keşif yapılmasını veya başkaca bir delil toplanmasını isteyebilir.

Delil tespiti istemi, ileride açılacak ya da açılmış bir davada kul­lanılmak üzere talep edildiği için, tespit mutlaka bir kişi ya da ku­rum aleyhine istenmelidir. Dilekçe mahkemeye iki suret halinde ve­rilmelidir. HMK 402 gereğince tespit isteyen kişi, aleyhine tespit is­tenen kişiyi ve adresini de tespit dilekçesinde göstermesi gerekir. Ancak tespit isteyen durumun niteliği gereğince, kimin aleyhine tespit istediğini dilekçesinde gösteremiyor ve bunun nedeninde de dilekçesinde kısaca yer veriyorsa, mahkeme talebi yine de kabul et­meli ve yerine getirmelidir. Tespit isteyen mahkemeye verdiği di­lekçesinde hangi konu hakkmda bir tespit istiyorsa vakıalardan kı­saca bahsetmeli ve mahkemeden tam olarak ne istediğini dilekçe­sinde belirtmelidir.

Yetkili Mahkeme Ve Gerekli İşlemler

Tespit isteminde yetkili mahkeme üzerinde tespit yapılacak ta­şınır veya taşınmazın bulunduğu yer mahkemesi ya da delillerin hazır bulunduğu yer mahkemesidir. Tespit isteyenin dilekçesi mah­kemeye geldiğinde, hâkimin söz konusu dilekçeyi bizzat incelemesi önemlidir. Çünkü dilekçede ki taleplerin ne olduğu, bu tespit işle­minin nasıl ve ne zaman yapılacağına dair bir karar verilmelidir.

Giderlerinin Tespit Edilmesi

Tespit isteyen kişi mahkemeye dilekçesini sunduğunda, yapıl­ması istenen tespit ile ilgili mahkeme hâkimi tarafından hesaplan­malı ve dilekçe havalesi ile bu miktar, tespit isteyenden yazı işleri müdürlüğü tarafından avans olarak alınmalıdır. Mahkeme hâkimi bu ücreti hesaplarken, mahkeme keşif yolluğu haricinde, talebe gö­re, refakate almacak teknik ya da mahalli bilirkişiler ile, varsa dinle­tilmek istenilen tanıklara ödenecek ücretleri ve de keşif mahalline gidilecekse, temin edilecek araç ücreti de dâhil etmelidir. (Burada tespit için keşfe gidecek sayın meslektaşlarıma önerim; bu tarz keşiflere mahkeme heyetince piyasadan temin edilecek ticari bir araç ile gitmeleri, tarafların araç teinin etmelerine mümkün olduğunca Müsaade edilmemeli­dir. Yolda muhtemel kaza riski, taraflar arasında çıkacak bir anlaşmazlık, mahkeme heyetine karşı gereksiz bir muamele ya da tartışma ortamı ihtima­line binaen bu önlemin yerinde olacağım düşünüyorum). HMK 402/2. maddesi gereğince belirlenen avans tespit işleminden önce mutlaka yatırılmalıdır. Aksi halde sırf bu nedenle tespit işlemi yerine geti­rilmez. Ve bu durum bir tutanakla dosya da belirtilir.

Tespit Dilekçesinin Karşı Tarafa Tebliği

Tespit talebi mahkemece haklı bulunursa, buna dair bir karar yazılır. Bu karar, tespit dilekçesinin bir sureti ile birlikte aleyhine tespit istenen kişiye tebliğ edilir. Ve tebligata şerh olarak “ tespitin ne zaman nerede icra edileceğinin kararda yazılı bulunduğu, tespit icrası sırasında hazır bulunabileceği, varsa itiraz ve sorularının bir hafta içinde mahkemeye bildirilmesi gerektiği” yazılır. Karşı tarafm göndereceği dilekçesinde ki itirazlar ve varsa sorular tespitte hazır bulunanlara okunarak diyecekleri sorularak zapta geçirilir. Şayet tebligat üzerine bu kişi tespitte hazır bulunursa orada da kendisine söz hakkı verilir, diyecekleri zapta geçirilir.

Acele Hallerde Yapılacak Tespit

HMK 403. maddede, zorunlu hallerde tespit isteyenin talebi üzerine, karşı tarafa tebligat yapılmadan da tespit yapılmasının mümkün olduğu ve bu durumun şartları belirtilmiştir. Buna göre; talep sahibi dilekçesinde, haklarının korunması bakımından tespitin acele yapılması gerektiğini veya karşı tarafa haber verilmeden niçin yapılması gerektiğini en azmdan Birkaç cümle ile açıklar, mahkeme hâkimi de, tespit isteyenin hakları bakımından gerekli görürse; yine yazılacak kararda buna da yer verilir. Ve mümkün olan en kısa zamanda, söz konusu tespit işlemi yapılır.

Tespit Sonrası İşlemler

Tespit işlemi acele hallerden değilse, tespit sonrasında varsa dosyaya sunulacak bilirkişi raporu, acele hallerde yapılan tespit ise, aleyhine tespit yapılan karşı tarafa; tespit dilekçesi, tespit kararı, tespit zaptı ve yine varsa bilirkişi raporları tebliğ edilir. Yine söz ko­nusu tebligata, “tebliğden itibaren bir hafta içerisinde itirazlarını mahkemeye bildirebilecekleri” şerhi yazılır. Mahkeme esasında, tespit işlemi ile birlikte dosya için yapacağı başkaca işlem kalmaz. Tespit zaptının tutulması ve hazır olanlar tarafından imzalanmasın­dan sonra sadece taraflara gerekli tebligatların yapılması ile yetini­lir. Yoksa dosyaya sunulacak itirazlar veya keşif sonrasmda ortaya çıkan durumla ilgili bir karar yazılmaz veya bir işlem yapılmaz. Dosya bu şekilde kapatılmış olur. İleride taraflardan biri -tespit isteyen veya karşı taraf- açacağı asıl davada bu tespit deliline da­yanak gösterebilir ve mahkemesinin istemesi üzerine dosya ilgili mahkemeye gönderilir. Taraflar da her zaman bu dosya dan örnek alabilirler.