TCK m 174 Tehlikeli Maddelerin İzinsiz Olarak Bulundurulması Veya El Değiştirmesi Suçu ve Cezası

MADDE 174.- (1) Yetkili makamlardan gerekli izni almaksızın, patlayıcı, ya­kıcı, aşındırıcı, yaralayıcı, boğucu, zehirleyici, sürekli hastalığa yol açıcı nükleer, radyoaktif, kimyasal, biyolojik maddeyi imal, ithal veya ihraç eden, ülke içinde bir yerden diğer bir yere nakleden, muhafaza eden, satan, satın alan veya işleyen kişi, üç yıldan sekiz yıla kadar hapis ve beşbin güne kadar adli para cezası ile cezalandırılır. Yetkili makamların izni olmaksızın, bu fıkra kapsamına giren maddelerin imalinde, işlenmesinde veya kullanılmasında gerekli olan malzeme ve teçhizatı ihraç eden kişi de aynı ceza ile cezalandırılır. (Asliye Ceza)

• Bu fiillerin suç işlemek için teşkil edilmiş bir örgütün faaliyeti çerçevesin­de işlenmesi halinde, verilecek ceza yarı oranında artırılır.
• Önemsiz tür ve miktarda patlayıcı maddeyi satın alan, kabul eden veya bu­lunduran kişi hakkında, kullanılış amacı gözetilerek, bir yıla kadar hapis cezası­na hükmolunur. (Sulh Ceza)

TCK m 174 Tehlikeli Maddelerin İzinsiz Olarak Bulundurulması Veya El Değiştirmesi Suçu Açıklama

174.madde hükmü, 765 sayılı ETCK’nun 264.maddesinin 1. ve 2.fıkralarının kar­şılığı olup önemli değişiklikler içermektedir. Yeni düzenlemede, eski hükümden farklı olarak, “dinamit veya bomba veya buna benzer yıkıcı veya öldürücü alet veya barut veya benzeri ateşli ecza” şeklindeki sayma ve örnekseme metoduyla gösterme yerine “patlayıcı, yıkıcı, aşındırıcı, yaralayıcı, boğucu, zehirleyici, sürekli hastalığa yol açan nükleer, radyoaktif, kimyasal, biyolojik” maddeler suçun konusu olarak gösterilmiş, eski metinde yer alan seçimlik hareketlerden “yapma” tabiri yerine “imal”, “bulundurma” tabiri yerine “muhafaza etme” tabirleri kullanılmış, “satma­ya çalışma” seçenekli hareketine yer verilmemiş, ayrıca bu maddelerin “ihraç edil­mesi” fiiline de seçimlik hareketler arasında yer verilmiş, bu maddelerin imalinde, işlenmesinde veya kullanılmasında gerekli olan malzeme ve donanımların ihracı da suç olarak tanımlanmıştır. YTCK’nun getirdiği sisteme paralel olarak ETCK’nun 264/2.fıkrasmdaki “teşekkül hali” yerine suçun bir örgütün faaliyeti çerçevesinde suçun işlenmesi cezayı artırıcı neden sayılmış, suçun konusu olan patlayıcı madde­nin önemsiz tür ve miktarda bulunması, bunları satın alan, kabul eden veya bulun­duranlar bakımından, kullanılış amacı gözetilerek daha az ceza verilmesini gerekti­ren bir neden sayılmıştır.

TCK m 174 Tehlikeli Maddelerin İzinsiz Olarak Bulundurulması Veya El Değiştirmesi Suçu Suçla Korunan Hukuksal Yarar

174.maddede tanımlanan ve “genel tehlike yaratan” bu suçlarla korunmak iste­nilen hukuksal yarar, belirli kişilerin değil bir bütün olarak toplumun korku ve endişeye kapılmadan huzur ve esenlik içinde yaşamalarının sağlanması ve dolayı­sıyla kamu güvenliğinin korunmasıdır.

TCK m 174 Tehlikeli Maddelerin İzinsiz Olarak Bulundurulması Veya El Değiştirmesi Suçu Suçun Faili Ve Mağduru

Bu suçların faili herhangi bir kimse olabilir.

Suçların mağduru ise belirli bir kimse olmayıp genel tehlikeye maruz kalan top­lumu oluşturan bireylerdir.

TCK m 174 Tehlikeli Maddelerin İzinsiz Olarak Bulundurulması Veya El Değiştirmesi Suçu Suçun Maddi Unsuru

Suçun Konusu

174.maddede tanımlanan suçun konusu, patlayıcı, yakıcı, aşındırıcı, yaralayıcı, boğucu, zehirleyici, sürekli hastalığa yol açıcı nükleer, radyoaktif, kimyasal ve biyo­lojik maddelerdir.

“Patlayıcı maddeler”, dinamit, dinamitten yapılan maddeler ve benzeri patlayı­cı cisimlerdir. Harp silah ve mühimmatı olarak kullanılabilecek olan patlayıcı mad­delerle silahlar ve teferruatının imal, ithal ve satışı 5201 sayılı “Harp Araç ve Gereç­leri ile Silah, Mühimmat ve Patlayıcı Maddeler Üreten Sanayi Kuruluşlarının Dene­timi Hakkında Kanun” hükümlerine tabidir. Barut ve Patlayıcı Maddelerle Silah ve Teferruatı ile Av Malzemesinin İnhisardan Çıkarılması Hakkında Kanun (6551. s.K.)’un 1/l.maddesinde sayılan patlayıcı maddelerin imal, ithal ve satışı serbesttir. Bu Kanunla tekel dışı bırakılan patlayıcı maddelerle av malzemesi ve benzerlerinin üretimi, ithali, taşınması, saklanması, depolanması, satışı, kullanılması, yok edilme­si, denetimine ilişkin usul ve esaslar 14.8.1987 tarih ve 87/12028 sayılı BKK ile çıkarı­lıp 29.9.1987 tarihli R.G.’de yayınlanan Tüzük’te gösterilmiştir. Bu Tüzük kapsa­mındaki patlayıcı maddeler, 5201 sayılı Harp Araç ve Gereçleri ile Silah, Mühimmat ve Patlayıcı Madde Üreten Sanayi Kuruluşlarının denetimi Hakkında Kanun kap­samına girmeyen bütün patlayıcı maddeler olup bunların ortak özellikleri, şiddetli bir kimyasal reaksiyonla parçalanarak, ani yüksek sıcaklıkla birlikte büyük hacim­lerde gaz haline dönüşebilen maddelerden olmalarıdır.

Maddede, patlayıcı maddelerin yanısıra “yakıcı, aşındırıcı, yaralayıcı, boğucu, zehirleyici, sürekli hastalığa yol açıcı” etki gösteren “nükleer, radyoaktif, kimyasal ve biyolojik maddeler” de suçun konusuna dahil edilmiştir.

Ülkemizin taraf olduğu Uluslararası Nükleer Silahların Yayılmasının Önlenmesi Anlaşmasının uygulanması ile ilgili olarak UAEA ve ülkemiz arasında imzalanan “Güvenlik Denetimi Anlaşması” uyarınca, ülkemiz, barışçıl amaçlarla kullanılan nükleer maddelerin yetkisiz olarak alınması kullanılması ve amaçlarından saptırıla­rak nükleer silaln veya diğer patlayıcılara dönüştürülmesini önlemek amacıyla bu tür maddelerin sayım ve kontrolü için ulusal güvenlik denetimi sisteminin yürü­tülmesini ve UAEA’nın güvenlik denetimini kabul etmeyi taahhüt etmiş bulunmak­tadır. Böylece yasa koyucu nükleer ve radyoaktif maddeleri de suçun konusuna dahil etmekle, Türkiye’nin anılan uluslararası sözleşmelerle üstlenmiş bulunduğu yükümlülükleri de yerine getirmiş olmaktadır.

“Nükleer madde” deyiminden kaynak maddeler ve özel bölünebilir maddeler anlaşılır. “Kaynak maddeler”; doğal izotopları içeren uranyum, 235 izotopu doğal düzeyin altına düşmüş uranyum, toryum, bunlardan herhangi birinin metal alaşım, kimyasal bileşim veya yoğunlaştırılmış şekli ve bunlardan birini veya daha fazlasını içeren herhangi bir maddeyi, “özel bölünebilir madde” deyimi ise; plutonyum-239; uranyum-233; 235 veya 233 izotopları bakımından zenginleştirilmiş uranyum ve bunlardan birini veya daha fazlasını içeren herhangi bir maddeyi ifade etmektedir.

“Radyoaktif madde”, bir veya birden çok İyonlaştırıcı radyasyon yayınlayarak çekirdekleri kendiliğinden bozulmaya uğrayan bir izotopu alaşım, karışım, çözelti veya bileşik olarak içeren maddelerdir. Bu bağlamda “radyasyon kaynağı”; İyonlaş­tırıcı radyasyon yayınlayan radyoaktif maddelerle radyasyon yaymlayıcı veya üre­tici aygıtları, “İyonlaştırıcı radyasyon” deyimi ise, maddesel ortamdan geçerken onunla etkileşerek iyon çiftleri oluşturabilen X ışını, gamma ışını gibi elektromanye­tik ışınlarla, kinetik enerjileri olein yüklü parçacıklar, ağır iyonlar ve serbest nötron­lar gibi tanecik karakterli ışınımları ifade etmektedir. Ses dalgalarıyla, elektroman­yetik spektrumun morötesi ve daha büyük dalga boylu bölgesi, bu tanımın kapsamı dışındadır.

Kimyasal madde; insan, hayvan ve bitkiler üzerinde ölümcül etki gösteren ze­hirli maddelerdir.

Biyolojik madde, bakteri, virüs gibi canlı mikroorganizmaları yada bunların toksinlerini içeren ve insanlarda yakıcı, aşındırıcı, yaralayıcı, boğucu, sürekli hasta­lığa yol açıcı etki gösteren maddelerdir.

Suçu Oluşturan Seçimlik Hareketler

174/l.fıkrada tanımlanan suçun maddi unsurunu oluşturan seçimlik hareketler; yetkili makamlardan gerekli izni almaksızın, patlayıcı, yakıcı, aşındırıcı, yaralayıcı, boğucu, zehirleyici, sürekli hastalığa yol açıcı nükleer, radyoaktif, kimyasal, biyolo­jik maddeyi, “imal, ithal veya ihraç etmek, ülke içinde bir yerden diğer bir yere nakletmek, muhafaza etmek, satmak, satın almak veya işlemek”tir. Bu seçimlik hareketlerden birinin işlenmesi, suçun oluşması için yeterlidir. Ancak, bu fiillerin cezalandırılabilmesi için yetkili makamlardan gerekli izni almaksızın işlenmiş olma­ları gerekir. İzni vermeye yetkili makamlar ilgili Kanunlarda gösterilmiştir.

“İmal” deyiminden, suça konu olan maddelerin üretilmesi, yapılması anlaşılır. Örneğin patlayıcı maddelerin imaline ilişkin usul ve esaslar ile uyulması gereken prosedür; 5201 sayılı Harp Araç ve Gereçleri ile Silah, Mühimmat ve Patlayıcı Mad­deler Üreten Sanayi Kuruluşlarının Denetimi Hakkında Kanun, 5591 sayılı MKE Kurumu Hakkındaki Kanun ve 6551 sayılı Barut ve Patlayıcı Maddelerle Silah ve Teferruatı ve Av Malzemelerinin İnhisardan Çıkarılması Hakkındaki Kanun ve bu Kanun uyarınca çıkarılan Tüzük’te gösterilmiştir.

“İthal etmek” deyiminden, bu maddelerin yabancı bir ülkeden Türkiye’ye so­kulması, “ihraç etmek” deyiminden ise bu maddelerin Türkiye’den çıktırılarak yabancı bir ülkeye götürülmesi anlaşılır.

Bu maddelerin ithal veya ihraç edilmesinin Gümrük giriş kapısı veya başka bir yerden veya Gümrük idaresine yapılan beyanla gerçekleştirilmesi arasında suçun oluşumu bakımından bir fark yoktur. Zira bu maddelerin ithal ve ihracı Kanunlar ve Uluslararası sözleşmeler uyarınca izne tabidir. 174.maddenin l.fıkrasının ikinci cümlesi hükmüne göre, yetkili makamların izni olmaksızın, bu fıkra kapsamına giren maddelerin imalinde, işlenmesinde veya kullanılmasında gerekli olan malze­me ve teçhizatı ihraç eden kişi de aynı ceza ile cezalandırılacaktır. Örneğin, kitle imha silahlarının yapımında kullanılan “çift kullanımlı” malzeme teçhizatın yetkili makamların izni olmaksızın veya iznine aykırı olarak ihracı halinde de faile aynı ceza verilecektir.

Bu maddelerin “ülke içinde bir yerden diğer bir yere nakledilmesi”, bunların bir yerden diğer bir yere götürülmesi, taşınması anlamına gelir. Örneğin, gemiden sandal veya motorla sahile, kamyondan alınıp bir depoya götürülmesi gibi hareket­lerle bu nakletme fiili gerçekleşir. Ancak nakledenin fiilinin bu suçu oluşturabilmesi için bunların mahiyetini bilmesi gerekir. Bilme hususu, failin ikrarı, malı gizlemesi, yakalanma sırasında kaçması gibi kanıt ve karinelerle ispatlanabilir. Nakledilen mesafenin kısa veya uzun olmasının veya nakilde kullanılan aracın önemi yoktur.

“Muhafaza etmek”, bu maddelerin saklanması halini ifade eder. Bu maddelerin saklandığı yer depo, ardiye, ev, bahçe gibi herkesin kolaylıkla görüp bulamayacağı bir yer olabilir.

“Satmak” fiili, alıcı ve satıcı arasında sözleşmenin yapılıp zilyetliğin devir ve teslimi veya en azından bu maddelerin alıcısına teslim için yola çıkarılması ile ta­mamlanır.

“Satın almak” fiili, belirli bir bedel karşılığında bu maddelerin mülkiyetinin de­vir ve teslim alınması ile oluşur. Trampa yoluyla malın zilyetliğinin devir ve tesli­mini de “satın alma” olarak yorumlamak gerekir.

“İşlemek” ise bu maddelerin üretimini sağlamaya yönelik olarak bunların üze­rinde yapılan işlemleri ifade eder.

TCK m 174 Tehlikeli Maddelerin İzinsiz Olarak Bulundurulması Veya El Değiştirmesi Suçu Suçun Manevi Unsuru

Bu suçun manevi unsurunun oluşması bakımından genel kast yeterli ve gerekli­dir. Failin hangi saikle bu suçu işlediği önemsizdir. Suçun taksirle işlenmesi müm­kün değildir.

TCK m 174 Tehlikeli Maddelerin İzinsiz Olarak Bulundurulması Veya El Değiştirmesi Suçu Suça Etki Eden Nedenler

Cezanın artırılması nedeni

Maddenin ikinci fıkrasına göre, birinci fıkrada yer alan fiillerin suç işlemek için teşkil edilmiş bir örgütün faaliyeti çerçevesinde işlenmesi, cezanın artırılması sebebini oluşturmaktadır. Bu durumda verilecek ceza yarı oranında artırılacaktır. Fail ayrıca örgütteki konumuna göre YTCK’nun 22O.maddesi uyarınca da cezalandırılacaktır.

Cezada indirim yapılmasını gerektiren neden

Maddenin üçüncü fıkrasında, özellikle köy veya kırsal alanda yaşayan insanla­rın çeşitli meşru ihtiyaçlarını karşılamak amacıyla, önemsiz tür ve miktarda patlayı­cı madde satın alması, kabul etmesi veya bulundurması halleri gözönünde bulun­durularak, hükmedilecek cezada önemli ölçüde indirim yapabilmek hususunda mahkemeye takdir yetkisi tanınmıştır. Bu durumda, önemsiz tür ve miktarda patla­yıcı maddeyi satın alan, kabul eden veya bulunduran kişi hakkında, kullanılış ama­cı gözetilerek bir aydan (49/1.md.) bir yıla kadar hapis cezasına hükmolunacaktır. Patlayıcı maddenin “önemsiz tür ve miktarda” olup olmadığı hususu teknik bilgiyi ve uzmanlığı gerektirdiğinden bu konuda uzman bilirkişi mütalaasına başvurulma­sı gerekir. Yargıtay parça tesirli bombanın cins itibariyle önemsiz kabul edilemeye­ceğine karar vermiştir.

TCK m 174 Tehlikeli Maddelerin İzinsiz Olarak Bulundurulması Veya El Değiştirmesi Suçu Teşebbüs

İcra hareketlerinin bölünebildiği durumlarda icraya başlama koşu­luyla bu suça teşebbüs mümkündür.

TCK m 174 Tehlikeli Maddelerin İzinsiz Olarak Bulundurulması Veya El Değiştirmesi Suçu İştirak

Bu suçlara iştirakin her hali (37-41.md.) mümkündür. ETCK’nun 264.maddesinden farklı olarak YTCK’nun 174.maddesinde sayılan seçimlik hareket­lere “aracılık etmek” fiiline yer verilmediğinden, bu durumun iştirak hükümleri çerçevesinde değerlendirilmesi gerekir.

TCK m 174 Tehlikeli Maddelerin İzinsiz Olarak Bulundurulması Veya El Değiştirmesi Suçu İçtima

Suçların içtimai bakımından özel bir hüküm konulmadığından bu du­rumda genel hükümler (42-44.md.) uygulanacaktır. Patlayıcı madde kullanma (pat­latma) fiili, 170/1-c bendine uyan ayrı bir suçu oluşturur. Ancak 174/3.fıkraya uyan ve önemsiz tür ve miktarda bulunan patlayıcı maddenin kullanılması (patlatılması) halinde, patlatma eylemi bulundurmayı da kapsadığından faile unsurları varsa sadece 170/1-c maddesi uyarınca ceza verilmelidir. Patlayıcı maddeyi (bomba, di­namit vs.) muhafaza etme ve 6136 sayılı Yasaya aykırı olarak silah ve mermi bulun­durma halinde fikri içtima kuralı (44.md.) uygulanmaz, YTCK’nun 302/2.madde ve fıkrasında devletin birliğini ve ülke bütünlüğünü bozma suçunu işlenmesi sıra­sında başka suçların işlenmesi halinde, ayrıca bu suçlardan dolayı ilgili hükümlere göre cezaya hükmolunacağı öngörüldüğünden, örneğin terör örgütü üyesinin pat­layıcı madde bulundurma ve patlatma fiilleri ayrı ve bağımsız suçları oluşturur.

TCK m 174 Tehlikeli Maddelerin İzinsiz Olarak Bulundurulması Veya El Değiştirmesi Suçu Kovuşturma

Maddede tanımlanan suçların soruşturma ve kovuşturması re’sen yapılır.

TCK m 174 Tehlikeli Maddelerin İzinsiz Olarak Bulundurulması Veya El Değiştirmesi Suçu Görevli Mahkeme

5235 sayılı Kanunun 10. ve 11.maddeleri uyarınca 174. maddenin 1. ve 2.fıkralarının uygulandığı durumlarda davaya bakma görevi asliye ceza mahkemesine, 3.fıkradaki suçtan dolayı açılan davalarda ise sulh ceza mahke­mesine aittir.

TCK m 174 Tehlikeli Maddelerin İzinsiz Olarak Bulundurulması Veya El Değiştirmesi Suçu Suçun Yaptırımı

Maddenin 1.fıkrasındaki suçların yaptırımı üç aydan sekiz yıla kadar hapis ve beşbin güne kadar adli para cezasıdır. Suça konu olan tehlikeli maddelerin türü ve miktarı, vahameti gözetilerek temel cezanın tayini gerekir. Maddenin 2.fıkrasma göre, eğer bu fiiller suç işlemek için teşkil edilmiş bir örgütün faaliyeti çerçevesinde işlenmişse bu ceza yarı oranında artırılacaktır.

Maddenin 3.fıkrasındaki suçun yaptırımı ise, bir aydan (49/1.md.) bir yıla kadar hapis cezasıdır.

TCK m 174 Tehlikeli Maddelerin İzinsiz Olarak Bulundurulması Veya El Değiştirmesi Suçu Dava Zamanaşımı

Maddenin 1.fıkrasındaki suçun dava zamanaşımı süresi 66/1-d bendi uyarınca onbeş yıldır. 2.fıkranın uygulanması durumunda da bu süre aynıdır.maddenin 3.fıkrasındaki suçun dava zamanaşımı süresi ise 66/1-e bendi uyarınca sekiz yıldır.