Dosyanın İşlemden Kaldırılması Usulü

01.10.2011 tarihinde yürürlüğe giren 6100 sayılı Hukuk Muha­kemeleri Kanununun 320/4 bendi “Basit yargılama usulüne tabi da­valarda, işlemden kaldırılmasına karar verilmiş olan dosya, yeni­lenmesinden sonra (bir kez) takipsiz bırakılırsa, dava açılmamış sa­yılır” hükmü içermektedir. Buna göre HMK döneminde, bir kez ta­kip edilmeyen dosya hakkmda mahkemece 150/1 maddesi gereğince “dosyanın işlemden kaldırılmasına” karar verilir. Taraflarca verile­cek yenileme dilekçesi ile dava kaldığı yerden -gerekli tebligatlarm yapılması suretiyle- devam edebilecektir. Yenileme işleminden son­ra ki herhangi bir celse de ikinci kez dosya takip edilmeyecek olursa o zamanda “davanın açılmamış sayılmasına karar verilecektir.

Burada asıl tartışma konusu olan durum ise; davanın, HMK ön­cesi dönemde açılarak, bir kez işlemden kaldırılmasına karar veril­miş olması halinde, HMK’nın yürürlüğe girmesinden sonraki bir tarihte ikinci kez takip edilmeme durumunda hangi yaptırımın uy­gulanacağı ile ilgilidir. Yargıtay Hukuk Genel Kurulu 2014 tarihli kararında bu durumda geçerli olacak hükmü şu şekilde açıklamıştır: “01.10.2011 tarihinde yürürlüğe giren 6100 sayılı HMK’nun 320/4 bendi “Basit yargılama usulüne tabi davalarda, işlemden kaldırılma­sına karar verilmiş olan dosya, yenilenmesinden sonra takipsiz bıra­kılırsa, dava açılmamış sayılır” hükmünü içermektedir. Usul huku­ku alanmda geçerli olan temel ilke, yargılamaya ilişkin kanun hü­kümlerinin derhal yürürlüğe girmesidir. Bu ilkenin benimsenmesi­nin nedeni ise, usul hükümlerinin kamu düzeni ile yakmdan ilgili olmasıdır. Usul kurallarının zaman bakımmdan uygulanmasında derhal uygulanırlık kuralı ile birlikte dikkate almması gereken bir husus da, yeni usul kuralı yürürlüğe girdiğinde, ilgili “usul işlemi­nin tamamlanıp tamamlanmadığı”dır. Hemen belirtilmelidir ki, da­va, dava dilekçesinin mahkemeye verilmesiyle başlayan ve bir ka­rarla (veya hükümle) sonuçlanıncaya kadar devam eden çeşitli usul işlemlerinden ve aşamalarından oluşmaktadır. Yargılama sırasında­ki her usul işlemi, ayrı ayrı ele alınıp değerlendirmeye tabi tutulma­lıdır. Yargılama sırasında yapılan bir usul işlemi tamamlanmış ise, artık yeni kanun o usul işlemi hakkmda etkili olmayacak, dolayısıy­la da uygulanmayacaktır. Eğer bir usul işlemi, yargılama sırasında yapılmaya başlanıp, tamamlandıktan sonra, yeni bir usul kuralı yü­rürlüğe girerse, söz konusu işlem geçerliliğini korur. Başka bir de­yişle, tamamlanmış usul işlemleri, yeni yürürlüğe giren usul hük­münden (veya kanunundan) etkilenmez. 6100 sayılı Hukuk Muha­kemeleri Kanunu (HMK)’nm, “Zaman bakımından uygulanma” baş­lığını taşıyan 448.maddesinde;”(l) Bu Kanun hükümleri, tamam­lanmış işlemleri etkilememek kaydıyla derhâl uygulanır.” düzenle­mesi getirilmiştir. Somut uyuşmazlık önceki yasa zamanında işlem­den kaldırılıp yenilenen dosyanm, yeni yasa zamanmda tekrar iş­lemden kaldırılması halinde HMK’nrn uygulanıp uygulanmayacağı sonucuna göre de davanın açılmamış sayılmasına karar verilebilip verilemeyeceği noktasmda bulunmaktadır. Mülga HUMK zamanm­da açılan dava, hiç işlemden kaldırılmamış dolayısıyla bir işlem ya­pılmamış ve 6100 sayılı HMK zamanmda işlemden kaldırılmışsa bu takdirde tamamlanmış bir işlem bulunmadığından ve usul hüküm­lerinin hemen uygulanması gerektiğinden hareketle HMK hükümle­rinin uygulanması gerektiğinde duraksamamak gerekir (aynı ilke Hukuk Genel Kurulu’nun 15.05.2013 tarih 2012/17-1629 E., 2013/700 K. sayılı kararmda da benimsenmiştir.) Buna karşılık somut olayda olduğu gibi, mülga 1086 sayılı HUMK’nm yürürlükte olduğu dö­nemde davanm bir kez işlemden kaldırılıp yenilenmesinden sonra, 6100 sayılı HMK zamanmda da işlemden kaldırılması halinde, ön­ceki yasa zamanmda yapılmış işlem gözetilerek 6100 sayılı HMK uygulanarak bir sonuca ulaşılması usule uygun olmayacağı gibi, varılacak sonuç hukuki güvenlik hakkma da aykırı olacaktır; bu ba­kımdan direnme kararmm bozulması gerekmiştir.