Poliçe, Senet ve Çek İçin Yetkili İcra Dairesi
Yetki ve itirazları
Madde 50 –
Para veya teminat borcu için takip hususunda Hukuk Usulü Muhakemeleri Kanununun yetkiye dair hükümleri kıyas yolu ile tatbik olunur. Şu kadar ki, takibe esas olan akdin yapıldığı icra dairesi de takibe yetkilidir.
Yetki itirazı esas hakkındaki itirazla birlikte yapılır. Tetkik mercii tarafından önce yetki meselesi tetkik ve kafi surette karara raptolunur.
İki tetkik mercii arasında yetki noktasından ihtilaf çıkarsa Hukuk Usulü Muhakemeleri Kanununun 25 inci maddesi hükmü tatbik olunur.”
Genel Olarak İcra Takiplerinde Yetki
İcra takiplerinde yetkili icra dairesi, takibe esas dayanak yapılan akdin yapıldığı icra dairesi de olabilir.
Para veya teminat borcu için takiplerinde yetkide HUMK un yetkiye dair kuralları göz önünde tutulacaktır. Borçlunun konutunun bulunduğu yer icra dairesi yetkili olduğu gibi akdin vukubulduğu, ihtiyatî haciz kararı veren mahkemenin bulunduğu yer icra dairesinde de icra takibi yapılabilir.
Yetkisiz icra dairesinde icra takibi yapılmışsa, icra tetkik merciine yetki itirazında bulunulabilir. Yetki itirazı esas hakkındaki itirazla birlikte yapılır. İcra tetkik mercii önce yetki itirazını karara bağlar.
İcra tetkik merciinin yetki konusu HUMK.nun yetki konusundaki genel kurallarının kıyas yoluyla uygulanarak çözümü sağlanır.
İcra takibinin yapıldığı icra dairesinin bulunduğu icra tetkik mercii de itiraz ve şikayetlerin çözümünde yetkilidir. Tetkik Merciinin yetkisiz olduğu konusundaki itiraz esasa ilişkin itirazla birlikte yapılır ve tetkik mercii önce yetki itirazını karara bağlar.
İki icra tetkik merci arasında yetki uyuşmazlığı çıktığı takdirde HUMK.nun 25. m. deki kurallar göz önünde tutularak çözülür. Görevli ve yetkili merci Yargıtay’ca belirlenir.
KAMBİYO SENETLERİNİN TAKİBİNDE YETKİLİ İCRA DAİRESİ
“Kambiyo senetlerine bağlı alacaklar” aranacak borçlardan olduğundan (TK.m..667,708) -götürülecek borçlar hakkında uygulanabilen- BK. m.. 73/1 hükmü bu alacaklar hakkında uygulanmaz. Yani bu alacaklar alacaklının ikametgahında ödenmeyip borçlunun ikametgahında -kambiyo senedine yazılı ödeme yerinde- ödenir. Bu kural ışığında kambiyo senetlerine ilişkin takipte yetkili icra dairesinin belirlenmesini kambiyo senetlerinin türüne göre inceleyecek olursak:
Bonoya Dayalı Takiplerde Yetkili İcra Dairesi
- Borçlunun yerleşim yerinin (ikametgahının) bulunduğu yerdeki icra dairesinde (HUMK. m. 9) “genel yetkili icra dairesi” (Eğer, bonoya dayanılarak ölmüş olan borçlunun mirasçıları hakkında takipte bulunuluyorsa, takibin asıl borçlu miras bırakanın yerleşim yerinde değil, mirasçıların yerleşim yerinde yapılması gerekir).
- Bonoda öngörülen yetkili icra dairesinde.
- Bonoda öngörülen ödeme yerinde yahut bonoda ödeme yeri gösterilmemişse, bononun düzenlendiği yerde (TK. m. 620, 667, 688/4, 689/11) yapılması gerekir.
Senette yetkili olarak özel bir yerin gösterilmiş olması -İİK. m.50/1 deki yollama nedeniyle, HUMY. m. 9’da öngörülen- genel yetki kuralını ortadan kaldırmaz; yani bu durumda, borçlunun ikametgahının bulunduğu yerde de takipte bulunulabilir.””
Bonolardaki -uygulamada konulması alışkanlık haline gelmiş bulunan- “… uyuşmazlık halinde TC. mahkemeleri yetkilidir…” veya “… alacaklı dilediği icra dairesinde takipte bulunabilir…” şeklindeki kayıtlar geçersiz olduğundan, bu kayıtlar yazılmamış (yok) sayılır.
Bononun “yetkili icra dairesi”ni gösteren kısmının sonradan doldurulmuş olması -bu kısmın aradaki anlaşmaya aykırı doldurulduğu borçlu tarafından yazılı olarak kanıtlanmadıkça- bonodaki yetkili icra dairesinin geçerliğine etkili olmaz.
Öte yandan, zorunlu geçerlik “şekil” koşullarını içermediği için bono sayılmayan (adi) senede dayanılarak, alacaklı tarafından -BY. m. 73. uyarınca- kendi yerleşim yerinde-genel haciz yoluyla takip yapılabilir. ‘
Poliçeye Dayanan Takiplerde Yetkili İcra Dairesi
- a) Poliçeyi kabul eden muhatap hakkında muhatabının yerleşim yerinin bulunduğu yerdeki icra dairesinde (TK. m. 667, 584/III; HUMK. m.. 9) “genel yetkili icra dairesi” sıfatıyla ve Ödeme yerindeki icra dairesinin (TK. m. 583/5) “özel yetkili icra dairesi sıfatıyla
- b) Poliçenin muhatap tarafından kabul edilmemiş olması halinde, keşideci hakkında keşidecinin yerleşim yerinin bulunduğu yerdeki icra dairesinde (HUMY. M. 9) “genel yetkili icra dairesi” sıfatıyla yapılması gerekir.
Çeke Dayanan Takiplerde Yetkili İcra Dairesi
- a) Borçlunun yerleşim yerinin bulunduğu yerdeki icra dairesinde (HUMK. m.. 9) “genel yetkili icra dairesi”
- b) Ödeme yerindeki icra dairesinde (TY. m. 692/4), ödeme yeri çekte gösterilmemişse, muhatap bankanın bulunduğu yer ödeme yeri sayıldığından, buradaki icra dairesinde, muhatabın adı yanında bir yer yazılı değilse, muhatap bankanın merkezinin bulunduğu yerdeki icra dairesinde (TY. m. 693/11), yapılması gerekir.
Yüksek mahkeme ayrıca, son İçtihatlarında, çekin keşide edildiği (düzenlendiği) yerde de icraya verilebileceğini kabul etmeye başlamıştır.
Buraya kadar belirtilen “yetkili icra daireleri” tüm geçerlik (şekil) koşullarını içeren çekler için geçerlidir. Şekil koşullarından birini ya da birkaçını içermediği için çek niteliğinde bulunmayan belgeye dayanılarak, alacaklı tarafından -BK. m. 73 uyarınca- kendi yerleşim yerinin (ikametgahının) bulunduğu yerde de -genel haciz yoluyla- takip yapılabilir.
Çek niteliğindeki senede dayanılarak “genel haciz yolu ile” yapılacak takibin de -seçilen takip şekli, çekin niteliğini değiştirmeyeceğinden- yine keşide yeri, ödeme yeri ya da borçlunun yerleşim yerinde yapılması gerekir.
Alacaklı, takip borçlularından birisinin yerleşim yerinin bulunduğu yerde -tüm borçlular için- takipte bulunabilir (HUMK. m. 9/11). Bu durumda, borçlulardan birisini yerleşim yerinin bulunduğu yerin kesinleşen yetkisine, diğer borçlular itiraz edemezler. Senet borçlusu (borçlularından birisi) olarak gösterilen kişiye, belirtilen adresinde ödeme emri tebliğ edilemezse, diğer senet borçluları için de aynı yerde takip yapılamaz. Hakkında takip kesinleşen senet borçlusu için takip yapılmış olan yerin, gerçekten yetkili olmaması halinde, HUMK. m. 9/1 hükmü uygulanamaz. Borçlulardan birisinin yerleşim yerininbulunduğu yerde, diğer borçlular için de takip yapılabilmesi, yetkisi kesinleşen yerin özel yetkili değil genel yetkili yer olması halinde mümkündür.’ ‘
Kambiyo Senetlerine İlişkin Ortak Yetki Kuralları
– “Senette yetkili olarak özel bir yerin gösterilmiş olmasının, genel yetki kuralını ortadan kaldırmaz, (bu durumda borçlunun ikametgahının bulunduğu yerde de takiple bulunabilinir.)” (Y. 12. HD. 23.06.2000-9462/10501)
- “Yetkisizlik kararının kesinleşmesinden itibaren, on gün içinde takibin yenilenmemesi halinde (HUMY. 193) Tetkik Mcrcii’nce kendiliğinden “takibin açılmamış sayılmasına” karar verilmesi gerekeceği”‘
- “Takip konusu senette “özel yetkili yer” belirtilmemişse, borçlunun ikametgahının bulunduğu yerdeki (HUMY. m. 9) icra dairesinin yetkili olacağını (sayılacağını) ve burada takip yapılabileceğini” ‘