Vergi Cezasının Kesilmesi, Ödenmesi, Hataların Düzeltilmesi Ve Zamanaşımı ve Cezayı Gerektiren Olayın Tespiti

VUK.’nun 364. maddesine göre;

“Vergi cezalarını gerektiren olaylar vergi dairelerince veya yoklamaya ve vergi incelemesine yetkili olanlar tarafından tespit olunur. Yoklama ve vergi incelemesi sırasında rastlanan vergi cezasını gerektirici olayların, raporlarda gösterilmesi delillerin kaybolması ihtimalinin bulunduğu hallerde bunların tutanakla tespit edilmesi mecburidir.”

Yoklama sırasında yapılan tespitle ilgili olarak VUK.’nun 131. madde hükmü uyarınca, yoklama neticelerinin tutanak mahiyetindeki “yoklama fişi”ne geçirilmesi, bu fişin yoklama yerinde iki nüsha düzenlenerek tarihi yazılıp, yoklamanın muhatabı veya yetkili adamı hazırsa onlara imza ettirilmesi, hazır bulunmadıkları veya imzadan kaçındıkları takdirde keyfiyetin fişe yazılıp polis, jandarma, muhtar veya ihtiyar meclisi üyelerinden birine imzalatılması gerekir.

Tespitin inceleme sırasında yapılması durumunda VUK.’nun 141. maddesinde öngörülen usule göre tutanak tanzim edilir.

Ceza Kesme Yetkisi

Vergi cezalan, olayların ilgili bulunduğu vergi bakımından mükellefin bağlı bulunduğu vergi dairesi tarafından kesilir. (VUK. 365 Md.)

Mükellefin bağlı olduğu bir vergi dairesi yoksa 229 Sıra No’lu VUK. Genel Tebliği uyarınca ceza kesme yetkisi tespitin yapıldığı yerin yetki çevresindeki vergi dairesidir. Vergi cezasını gerektiren olay, mükellefiyetle ilgili olmasa da cezanın mükellefiyet kaydı bulunan vergi dairesince kesilmesi gerekir.

Ceza İhbarnamesi

Yetkili vergi dairesince kesilen vergi cezaları ilgililere “ecza ihbarnamesi ile tebliğ olunur.

VUK.’nun 366. maddesi uyarınca ceza ihbarnamesinde aşağıdaki bilgiler bulunur:

• İhbarnamenin sıra numarası;
• .Tanzim tarihi;
• .İlgililerin soyadı, adı ve unvanı;
• . Varsa mükellef numarası; (Mükellef hesap numarası)
• .İlgilinin açık adresi;
• Olayın izahı; (kanunun madde ve fıkra numaraları gösterilmek ve mevcut deliller bildirilmek suretiyle)
• 0laym ilgili bulunduğu vergilendirme ve hesap dönemi

8. Varsa cezanın ilgili bulunduğu vergiye ait ihbarnamenin tarih ve numarası;
9. Varsa tekerrür ve içtima durumu;
10. Vergi cezasının hesabı ve miktarı;
11. Vergi mahkemesinde dava açma süresi.

Bu bilgileri ihtiva eden ceza ihbarnamesine cezayı gerektiren olayın tespitine dair tutanak sureti ile inceleme raporunun birer örneği ihbarnameye bağlanır.

Ceza ihbarnamesinin yukarıdaki bilgileri kapsamaması, tebliğ işleminin hukuken geçersiz ve hükümsüz olması sonucunu doğurabilir. Bu itibarla, VUK.’nun 366. maddesinde öngörülen bilgilerin ceza ihbarnamesinde gösterilmesine titizlikle uyulması gerekir.

Cezaların Ödenmesi

Vergi cezalarının ödenmesi, cezayı ortadan kaldıran bir nedendir.

VUK.’nun “vergi cezalarının ödenme zamanı” başlıklı 368. maddesine göre;

“Vergi cezalan;

• .Cezaya karşı vergi mahkemesinde dava açılmamışsa dava açma süresinin bittiği tarihten;
• .Cezaya karşı dava açılmışsa, vergi mahkemesi karan üzerine vergi dairesince düzenlenecek ihbarnamenin ilgiliye tebliğ tarihinden;

Başlayarak bir ay içinde ödenir.”

1-Dava Açılmaması Durumunda; ceza ihbarnamesinin tebliğ tarihi ödenme zamanı bakımından belirleyici bir tarihtir. Zira, 2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanununun 7. maddesine göre vergi mahkemelerinde dava açma süresi 30 gün olup bu süre, cezanın tebliğ edildiği tarihi izleyen günden başlar. Bu duruma göre cezanın muhatabı olan kimseye ceza ihbarnamesinin tebliğ edildiği takvim gününü izleyen günden başlamak üzere 30 günlük dava açma süresinin de dava açılmadan geçirilmesini takip eden gün cezanın ödenme zamanıdır. Dava açılmamakla birlikte cezaya karşı uzlaşma yoluna gidilmişse, uzlaşmanın sağlanması durumunda vergi cezası VUK.’nun Ek-8. maddesi uyarınca uzlaşma tutanağının tebliğinden itibaren bir ay içinde ödenir. Uzlaşma sağlanamamış ise (dava açma yoluna gidilmediği takdirde) uzlaşma sağlanamadığına ilişkin tutanağın muhatabına tebliğ edildiği tarihten itibaren 2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanununun 27. maddesinin 8 numaralı bendi hükmüne göre 15 günlük sürenin bitimi tarihinden itibaren 30 günlük sürenin de geçmesini izleyen gün cezanın ödenme zamanıdır. Tarhiyat sonrası uzlaşma yoluna sadece vergi ziyama bağlı cezalar için gidilebileceğinden, usulsüzlük, özel usulsüzlük ve işyeri kapatma cezaları bakımından tarhiyat sonrası uzlaşma söz konusu olmadığından cezanm bu nedenle uzaması da söz konusu değildir. Özel usulsüzlük ve usulsüzlük cezaları bakımından tarhiyat öncesi uzlaşma sağlanmışsa ödeme zamanı, VUK. Ek-8. maddeye göre belirlenir.

• .Dava Açılması Durumunda; vergi mahkemesince tarhiyat veya kesilen cezanın tamamen veya kısmen isabetli olduğuna karar verilmesi halinde ödeme süresi 368. maddenin 2 nolu bendi uyarınca vergi dairesince vergi mahkemesi kararma göre düzenlenen vergi ceza ihbarnamesinin mükellefe veya cezanm muhatabına tebliğ edildiği tarihten itibaren başlayarak vergi cezası bir ay içinde ödenir. Esasen 2577 sayılı Kanunun 27. maddesinin 3 numaralı fıkrasına göre vergi mahkemelerinde, vergi ihtilaflarından kaynaklanan davaların açılması vergi, resim, harç ve cezaların tahsilini durdurduğundan VUK.’nun 368/2.bent hükmü ile paralellik sözkonusudur. Vergi mahkemesi kararının Danıştay’da incelenmek üzere temyiz edilmesi halinde 2577 sayılı Kanunun 27. maddesinin 1 numaralı fıkrası hükmüne göre temyiz keyfiyeti kural olarak cezaların tahsilini durdurmaz. Cezanm tahsilinin durdurulması için Danıştay’dan yürütmenin durdurulmasının istenmesi ve Danıştaym da bu istemi uygun bulduğuna dair karar vermesi gerekir.

Vergi cezalarında indirme hükmünden yararlanılmak üzere talepte bulunulmuşsa cezanm ödenme zamanı VUK.’nun 376. maddesi hükmüne göre belirlenir.

Vergi Cezalarında Yapılan Hataların Düzeltilmesi

Vergi cezalarında yapılan hatalar, VUK.’nda vergi hataları için belli edilen usul ve şartlara göre düzeltilir. (VUK. 375 Md.)

Hataların düzeltilmesine ilişkin usul ve şartlar VUK.’nun 116-126. maddelerinde gösterilmiştir. Vergi cezalarında yapılan hataların düzeltilmesi ile düzeltmenin yapıldığı miktarda vergi cezası ortadan kalkar. Düzeltmenin konusu vergi aslı ile de ilgili olabilir. Cezalarda hata yapıldığının ortaya çıkması, durumunda düzeltmeye yetkili makam ceza ihbarnamesini düzenleyen vergi dairesi müdürüdür. (VUK. 120 Md.) Düzeltme istemi kabul edilirse fazla istenen vergi cezası silinir veya ödenmişse bu vergi cezası geri iade olunur. Düzeltme isteğinin reddedilmesi halinde (vergi mahkemesinde dava açma süresi de geçmiş ise) ilgililer şikayet yoluyla Maliye Bakanlığına müracaat edebilirler. (VUK. 124/1 Md.)

Vergi aslı veya cezalarındaki hatalar vergi idaresince de re’sen tesbit edilerek düzeltilebilir. Bu durumda ilgililer kendi aleyhlerine düzeltmeye karşı vergi mahkemesinde dava açabilirler (VUK. 121 Md.)

Hatalar, hesap hatası ve vergilendirme hatası şeklinde olabilir. Hesap hataları; matrah hataları, vergi (veya ceza) miktarında hatalar, vergi (veya cezanın) mükerrer olması halinde sözkonusu olur. (VUK. 117 Md.)

Vergilendirme hataları ise, mükellefin şahsında hata, mükellefiyette hata, mevzuda hata, vergilendirme veya muafiyet döneminde hata biçiminde olabilir. (VUK. 118Md.)

Vergi aslı ve cezalarda hata, mükellefin müracaatı dışında; ilgili memurun hatayı bulması ve görmesiyle, üst memurların yaptıkları incelemeler neticesinde, teftiş sırasında veya vergi incelemesi sırasında meydana çıkarılabilir. (VUK. 119 Md.)

Vergi mükellefleri veya cezaya muhatap olanlar, vergi cezalarındaki hataların düzeltilmesini vergi dairesinden yazı ile isteyebilirler. Bu istemin posta ile taahhütlü olarak yapılması da mümkündür. (VUK. 122 Md.)

Vergi mahkemesi ve Danıştaydan geçmiş olan işlemlerde vergi cezalarında hata bulunduğu takdirde bu hataları yargı kararlan kesinleşmiş olsa bile vergi dairesi müdürlüğünce aynı usul dairesinde düzeltilir. Kuşkusuz, bu hataların vergi mahkemesi veya Danıştay aşamalarına aittir.

Ceza Kesmede Zamanaşımı

Vergi Usul Kanununda ceza kesmede, cezanın türüne, cezalann birleşme haline göre zamanaşımı süreleri öngörülmüştür. Kanunda belli edilen bu sürelerin geçmesi ile artık vergi cezaları kesilememektedir.

“Ceza kesmede zamanaşımı” başlıklı VUK.’nun 374. maddesine göre;

Aşağıda yazılı süreler geçtikten sonra vergi cezası kesilmez:

“1.VERGİ ZÎYAI CEZASINDA, cezanın bağlı olduğu vergi alacağınm doğduğu takvim yılını takip eden yılın birinci gününden; 353 ve mükerrer 355 inci maddeler uyarınca kesilecek usulsüzlük cezalarında, usulsüzlüğün yapıldığı yılı takip eden yılın birinci gününden başlayarak beş yıl (114’üncü maddenin ikinci fıkrası hükmü ceza zamanaşımı içinde geçerlidir.)

• .USULSÜZLÜKTE; usulsüzlüğün yapıldığı yılı takip eden yılın birinci gününden başlıyarak iki yıl;

Ancak 336 ncı madde hükmüne göre VERGİ ZÎYAI İLE USULSÜZLÜĞÜN BİRLEŞMESİ halinde kesilecek ceza, vergi ziyaı cezası için belli edilen zamanaşımı süresi içinde kesilir.

Bu süreler içinde ceza ihbarnamesi tebliğ edilmekle zamanaşımı kesilmiş olur.”

VUK.’nun 15. maddesi uyarınca mücbir sebeplerden birinin bulunması halinde bu sebep ortadan kalkmcaya kadar tarh zamanaşımı işlemez, ancak mücbir sebep ceza zamanaşımı durdurmaz. Vergi Usul Kanununun 374. maddesinin 1 nolu bendinde yapılan yollama uyarınca, aynı Kanunun 114. maddesi gereğince, vergi dairesince matrah takdiri için takdir komisyonuna başvurulması zamanaşımını durdurur. Duran zamanaşımı takdir komisyonu kararının vergi dairesine tevdiini takip eden günden itibaren işlemeye başlar.

Zamanaşımı, süre geçmesi suretiyle vergi cezasını ortadan kaldıran bir neden olup mükellefin bu hususta bir müracaatı olup olmadığına bakılmaksızın hüküm ifade eder(VUK. 113/2. Md.)

Zamanaşımı süresi içinde cezaya ilişkin ihbarnamenin usulüne uygun olarak tebliği ile zamanaşımı kesilir. Ancak, ilanen yapılan tebliğlerde, zamanaşımının kesilebilmesi için ilan tarihinden itibaren zamanaşımı süresinin bitimine en az bir ay süre kalması gerekir. Zira, VUK.’nun 106/son maddesi hükmüne göre; ilan tarihinden başlayarak bir ay içinde ne vergi dairesine müracaat yapmış ve ne de adresini bildirmiş olanlara bir ayın sonunda tebliğ yapılmış sayılır.

Açıklanan zamanaşımı hükümleri idari makamlarca kesilen vergi cezaları için sözkonusudur. Hürriyeti bağlayıcı cezayı gerektiren ve adlî (ceza mahkemelerince yargılanan) suçlarda dava zamanaşımı TCK.’nun 102 ve devamı maddelerinde öngörülen hükümlere göre belirlenir.