2016  yılında  OHAL  ilan  edilinceye  kadar  terör  suçlarda  genel ağır ceza mahkemeleri görevli ve yetkili  idi. Örgüt suçlarındaki mahkeme  ise,  suçun cezasına göre belirleniyordu. Zira, özel yetkili mahkemeler 2014-6526 sK ile kaldırılmıştı.

Ancak 20 Temmuz 2016 tarihinde OHAL ilan edilince özel yetkili  mahkemeler  sistemine  geri  dönüş  yaşandı.  Esasen  bu  gelişme HSK‟nın 12.2.2015/224 sayılı kararı ile “ihtisas ağır ceza mahkemeleri” oluşturması ile başlamıştı. Bu kararla terör suçlarına Antalya, Bursa, Kocaeli, Samsun ve Van 2‟nci Ağır Ceza Mahkemelerinin bakmasına  karar  verilmişti. Daha  sonra  23.11.2016/2167  sayılı  kararla Antalya 8. Ağır Ceza Mahkemesi, Bursa 8. Ağır Ceza Mahkemesi, Kocaeli 4. Ağır Ceza Mahkemesi, Samsun 3. Ağır Ceza Mahkemesi ve Van 4. Ağır Ceza Mahkemesi “ihtisas mahkemesi” olarak tanımlandı.

Terör Başsavcılıkları

Terör  mahkemelerine  paralel  olarak  savcılıklarda  da  benzer  bir yapılanma yapıldı ve  il Cumhuriyet başsavcısının  terör savcısı olarak belirlenmesi  yoluna  gidildi.  5235  sayılı Mahkemeler  Teşkilat Kanunun 23 ncü maddesinin 2005-5348 sayılı Kanun ile yürürlükten kaldırılan dördüncü fıkrası 2016-6723 sayılı Kanun ile yeniden düzenlendi:

“Türk  Ceza  Kanununun  İkinci  Kitap  Dördüncü  Kısmının  Dördüncü,  Beşinci,  Altıncı  ve  Yedinci  Bölümlerinde  tanımlanan  suçlar (318 inci, 319 uncu, 324 üncü, 325 inci ve 332 nci maddeler hariç) ile 3713  sayılı Kanunun  kapsamına  giren  suçlar  sebebiyle  açılan  soruşturmalar suçun işlendiği yerin bağlı olduğu ilin adıyla anılan Cumhuriyet başsavcılığınca yürütülür. İl Cumhuriyet savcısı, suçun  işlendiği yer Cumhuriyet savcısından soruşturmanın kısmen veya tamamen yapılmasını isteyebilir. Gecikmesinde sakınca bulunan hâllerde suçun işlendiği yer Cumhuriyet savcısı zorunlu olan delilleri  toplar ve gerekmesi  hâlinde  alınacak  kararlar  bakımından  bulunduğu  yer  sulh  ceza hâkimliğinden talepte bulunur.”

Olağanüstü Hal İşlemleri İnceleme Komisyonu

23.01.2017 tarihli KHK 685 ile OHAL kapsamında başka bir idari  işlem  tesis  edilmeksizin  doğrudan KHK  ile  tesis  edilen  işlemlere ilişkin başvuruları değerlendirmek ve karara bağlamak üzere Yargıtay ve Danıştay‟da görev yapan tetkik hakimleri ve mülki idare amiri sınıfına mensup personel arasından 7 kişilik bir komisyon oluşturulmuştur.

Bu komisyon, valilikler aracılığıyla yapılan ve 60 gün  içinde yapılması gereken başvuruları (madde 7) inceleyerek, kabulü halinde ilgili personel başkanlığına bildireceklerdir  (madde 10). Komisyon kararları yargı denetimine  tabi  tutulmuş olup Ankara İdare Mahkemelerinde  iptal  davası  (madde  11/1)  ve  Danıştay‟da  (madde  11/2)  idari başvuru yolu açılmış bulunmaktadır.

OHAL inceleme komisyonunun çalışma yöntemi

Başbakanlık 12 Temmuz 2017 tarihli Resmi Gazetede yayınladığı tebliğ ile Olağanüstü Hal İşlemleri İnceleme Komisyonunun Çalışmasına İlişkin Usul ve Esasları belirlemiştir.

2017-685  sayılı  KHK  hükümleri  uyarınca  kurulan  komisyon OHAL döneminde doğrudan KHK‟lar ile tesis edilen kamu görevlisinin meslekten çıkarılma,  ilişkinin kesilmesi, öğrencilikle  ilişkinin kesilmesi, dernek ve benzeri kuruluşların kapatılması ve emekli personelin rütbelerinin alınması işlemleri hakkında yapılan başvuruları değerlendirip  karara  bağlayacaktır.  Ancak,  OHAL  kapsamındaki  kararnamelerde yer alan ilave tedbirlerle kanun yollarının açık olduğu işlemler hakkında başvuru yapılamayacaktır (m.3).

Başvuru  sahipleri  şahsen, kanuni  temsilci veya vekil aracılığı  ile başvuru yapabileceklerdir (m.4).

Başvuru  sürelidir.  Başvuruların  alınmaya  başlanılacağı  tarihten itibaren ve daha sonra yürürlüğe konacak olan KHK‟larla ilgili işlemler bakımından da ilgili KHK‟nın resmi gazetede yayınlandığı tarihten başlayan 60 günlük bir süre öngörülmüştür (m.5).

Başvurucular  internet  üzerinden  ulaşılabilen  başvuru  formunu  7 ve 8 nci maddede öngörülen usule uygun olarak dolduracaklar ve her başvuruya bir tarih ve sayı verilecektir (m.9).

Başvurular  ön  incelemeden  geçirilecek  (m.10),  varsa  eksiklerin giderilmesi  istenecek  (m.11)  ve  komisyon  ilgilinin  daha  önce  görev yaptığı kurum veya kuruluştan  bilgi ve belge  talep  edebilecektir;  soruşturmanın  gizliliği  ve  devlet  sırrı mevzuatı  saklı  kalmak  koşuluyla komisyona bilgi vermek mecburiyeti vardır (m.12).

Komisyon  toplantı  yaparak  gündemdeki  sırasına  göre  işlemleri inceler, başkan üyelere söz verir ve görüşme yapılır. Toplantı ve karar verme yeter sayısı 4 dür. Görüşmeler tamamlanınca açık oylama yapılır (m.13).

Komisyon  incelemelerini  dosya  üzerinden  yapar. Sözlü  ifade  ve tanık  dinlemez;  incelemenin  konusu  ilgilinin  terör  örgütlerine  veya MGK  tarafından milli güvenliğe karşı  faaliyette bulunulduğuna karar verilen yapı, oluşum veya gruplara üyelik, mensubiyet, aidiyet, iltisak veya irtibat yönündendir (m.14/2).

Komisyonun verdiği karar başvurunun kabulü yönünde ise, karar devlet  personel başkanlığına, milli  eğitim bakanlığına,  emekli  personel bakımından  son görev yaptığı kuruma, kapatılan kurum ve kuruluşlarla ilgili ise de ilgili bakanlığa veya kuruma bildirilir (m.15/1).

Başvurunun  kabulüne  veya  reddine  ilişkin  komisyon  kararları başvurucunun bildirdiği adrese veya dosyanın devredildiği kurumlara tebliğ edilir (m.15/3).

Komisyon  kararlarına  karşı  kararın  tebliğ  tarihinden  itibaren  60 gün içinde KHK 685/11 ve Ek 1 maddede belirtilen kurum veya kuruluşlar aleyhine HSK  tarafından belirlenen Ankara  İdare Mahkemeleri nezdinde  iptal davası açılabilir; Başbakanlığa ve komisyona husumet yöneltilemez (m.16).

Görüldüğü  gibi  özel  yetkili  ceza  mahkemelerinin  yanında  özel yetkili  idare mahkemeleri oluşturulması yoluna gidilmiş bulunmaktadır. Başvuru sayısının çokluğu gözönünde tutulduğunda incelemelerin uzun  süre  alması  ve  daha  sonraki  idari  yargı  aşamasının  da  belli  bir süre alacağı düşünüldüğünde, olağanüstü hal işlemlerini inceleme komisyonunun  görevini  kısa  sürede  tamamlayamayacağı  anlaşılmaktadır.

Terör ihtisas mahkemeleri

2016  yılında  OHAL  ilan  edilinceye  kadar  terör  suçlarda  genel ağır ceza mahkemeleri görevli ve yetkili  idi. Örgüt suçlarındaki mahkeme  ise,  suçun cezasına göre belirleniyordu. Zira, özel yetkili mahkemeler 2014-6526 sK ile kaldırılmıştı.

Ancak 20 Temmuz 2016 tarihinde OHAL ilan edilince özel yetkili  mahkemeler  sistemine  geri  dönüş  yaşandı.  Esasen  bu  gelişme HSK‟nın 12.2.2015/224 sayılı kararı ile “ihtisas ağır ceza mahkemeleri” oluşturması ile başlamıştı. Bu kararla terör suçlarına Antalya, Bursa, Kocaeli, Samsun ve Van 2‟nci Ağır Ceza Mahkemelerinin bakmasına  karar  verilmişti. Daha  sonra  23.11.2016/2167  sayılı  kararla Antalya 8. Ağır Ceza Mahkemesi, Bursa 8. Ağır Ceza Mahkemesi, Kocaeli 4. Ağır Ceza Mahkemesi, Samsun 3. Ağır Ceza Mahkemesi ve Van 4. Ağır Ceza Mahkemesi “ihtisas mahkemesi” olarak tanımlandı.

Terör Başsavcılıkları

Terör  mahkemelerine  paralel  olarak  savcılıklarda  da  benzer  bir yapılanma yapıldı ve  il Cumhuriyet başsavcısının  terör savcısı olarak belirlenmesi  yoluna  gidildi.  5235  sayılı Mahkemeler  Teşkilat Kanunun 23 ncü maddesinin 2005-5348 sayılı Kanun ile yürürlükten kaldırılan dördüncü fıkrası 2016-6723 sayılı Kanun ile yeniden düzenlendi:

“Türk  Ceza  Kanununun  İkinci  Kitap  Dördüncü  Kısmının  Dördüncü,  Beşinci,  Altıncı  ve  Yedinci  Bölümlerinde  tanımlanan  suçlar (318 inci, 319 uncu, 324 üncü, 325 inci ve 332 nci maddeler hariç) ile 3713  sayılı Kanunun  kapsamına  giren  suçlar  sebebiyle  açılan  soruşturmalar suçun işlendiği yerin bağlı olduğu ilin adıyla anılan Cumhuriyet başsavcılığınca yürütülür. İl Cumhuriyet savcısı, suçun  işlendiği yer Cumhuriyet savcısından soruşturmanın kısmen veya tamamen yapılmasını isteyebilir. Gecikmesinde sakınca bulunan hâllerde suçun işlendiği yer Cumhuriyet savcısı zorunlu olan delilleri  toplar ve gerekmesi  hâlinde  alınacak  kararlar  bakımından  bulunduğu  yer  sulh  ceza hâkimliğinden talepte bulunur.”

Olağanüstü Hal İşlemleri İnceleme Komisyonu

23.01.2017 tarihli KHK 685 ile OHAL kapsamında başka bir idari  işlem  tesis  edilmeksizin  doğrudan KHK  ile  tesis  edilen  işlemlere ilişkin başvuruları değerlendirmek ve karara bağlamak üzere Yargıtay ve Danıştay‟da görev yapan tetkik hakimleri ve mülki idare amiri sınıfına mensup personel arasından 7 kişilik bir komisyon oluşturulmuştur.

Bu komisyon, valilikler aracılığıyla yapılan ve 60 gün  içinde yapılması gereken başvuruları (madde 7) inceleyerek, kabulü halinde ilgili personel başkanlığına bildireceklerdir  (madde 10). Komisyon kararları yargı denetimine  tabi  tutulmuş olup Ankara İdare Mahkemelerinde  iptal  davası  (madde  11/1)  ve  Danıştay‟da  (madde  11/2)  idari başvuru yolu açılmış bulunmaktadır.

OHAL inceleme komisyonunun çalışma yöntemi

Başbakanlık 12 Temmuz 2017 tarihli Resmi Gazetede yayınladığı tebliğ ile Olağanüstü Hal İşlemleri İnceleme Komisyonunun Çalışmasına İlişkin Usul ve Esasları belirlemiştir.

2017-685  sayılı  KHK  hükümleri  uyarınca  kurulan  komisyon OHAL döneminde doğrudan KHK‟lar ile tesis edilen kamu görevlisinin meslekten çıkarılma,  ilişkinin kesilmesi, öğrencilikle  ilişkinin kesilmesi, dernek ve benzeri kuruluşların kapatılması ve emekli personelin rütbelerinin alınması işlemleri hakkında yapılan başvuruları değerlendirip  karara  bağlayacaktır.  Ancak,  OHAL  kapsamındaki  kararnamelerde yer alan ilave tedbirlerle kanun yollarının açık olduğu işlemler hakkında başvuru yapılamayacaktır (m.3).

Başvuru  sahipleri  şahsen, kanuni  temsilci veya vekil aracılığı  ile başvuru yapabileceklerdir (m.4).

Başvuru  sürelidir.  Başvuruların  alınmaya  başlanılacağı  tarihten itibaren ve daha sonra yürürlüğe konacak olan KHK‟larla ilgili işlemler bakımından da ilgili KHK‟nın resmi gazetede yayınlandığı tarihten başlayan 60 günlük bir süre öngörülmüştür (m.5).

Başvurucular  internet  üzerinden  ulaşılabilen  başvuru  formunu  7 ve 8 nci maddede öngörülen usule uygun olarak dolduracaklar ve her başvuruya bir tarih ve sayı verilecektir (m.9).

Başvurular  ön  incelemeden  geçirilecek  (m.10),  varsa  eksiklerin giderilmesi  istenecek  (m.11)  ve  komisyon  ilgilinin  daha  önce  görev yaptığı kurum veya kuruluştan  bilgi ve belge  talep  edebilecektir;  soruşturmanın  gizliliği  ve  devlet  sırrı mevzuatı  saklı  kalmak  koşuluyla komisyona bilgi vermek mecburiyeti vardır (m.12).

Komisyon  toplantı  yaparak  gündemdeki  sırasına  göre  işlemleri inceler, başkan üyelere söz verir ve görüşme yapılır. Toplantı ve karar verme yeter sayısı 4 dür. Görüşmeler tamamlanınca açık oylama yapılır (m.13).

Komisyon  incelemelerini  dosya  üzerinden  yapar. Sözlü  ifade  ve tanık  dinlemez;  incelemenin  konusu  ilgilinin  terör  örgütlerine  veya MGK  tarafından milli güvenliğe karşı  faaliyette bulunulduğuna karar verilen yapı, oluşum veya gruplara üyelik, mensubiyet, aidiyet, iltisak veya irtibat yönündendir (m.14/2).

Komisyonun verdiği karar başvurunun kabulü yönünde ise, karar devlet  personel başkanlığına, milli  eğitim bakanlığına,  emekli  personel bakımından  son görev yaptığı kuruma, kapatılan kurum ve kuruluşlarla ilgili ise de ilgili bakanlığa veya kuruma bildirilir (m.15/1).

Başvurunun  kabulüne  veya  reddine  ilişkin  komisyon  kararları başvurucunun bildirdiği adrese veya dosyanın devredildiği kurumlara tebliğ edilir (m.15/3). Komisyon  kararlarına  karşı  kararın  tebliğ  tarihinden  itibaren  60 gün içinde KHK 685/11 ve Ek 1 maddede belirtilen kurum veya kuruluşlar aleyhine HSK  tarafından belirlenen Ankara  İdare Mahkemeleri nezdinde  iptal davası açılabilir; Başbakanlığa ve komisyona husumet yöneltilemez (m.16).

Görüldüğü  gibi  özel  yetkili  ceza  mahkemelerinin  yanında  özel yetkili  idare mahkemeleri oluşturulması yoluna gidilmiş bulunmaktadır. Başvuru sayısının çokluğu gözönünde tutulduğunda incelemelerin uzun  süre  alması  ve  daha  sonraki  idari  yargı  aşamasının  da  belli  bir süre alacağı düşünüldüğünde, olağanüstü hal işlemlerini inceleme komisyonunun  görevini  kısa  sürede  tamamlayamayacağı  anlaşılmaktadır.

ÖNEMLİ UYARI: Bu makale, Av. Metin Polat tarafından www.metinpolat.av.tr için kaleme alınmıştır. Kaynak gösterilse dahi makalenin tamamı özel izin alınmadan kullanılamaz. Ancak alıntılanan makalenin bir bölümü, aktif link verilerek kullanılabilir. Yazarı ve kaynağı gösterilmeden kısmen ya da tamamen yayınlanması şahsi haklara ve fikri haklara aykırılık teşkil eder. Aykırı hareket edenler hakkında işlem başlatılır. Devamı...