İş Sözleşmelerinde Cezai Şart Ne Demektir? Nasıl Uygulanır?

Genel Olarak Cezai Şart

İş sözleşmelerinde cezai şart, sözleşmenin taraflarından birinin söz­leşmede belirtilen borçlarını (yükümlülüklerini) yerine getirmemesi du­rumunda maruz kalacağı bir tür yaptırımdır. Cezai şart, mevcut iş söz­leşmesindeki hükümlerinin uygulanmasını garanti altına almak için ön­görülen bir tür teminat düzenlemesi niteliğindedir.

İş hukukuna ilişkin mevzuatta sözleşmelere cezai şart konulmasına dair herhangi bir hüküm bulunmamaktadır. Genel olarak herhangi bir sınırlamayla bağlı kalmaksızın tarafların istedikleri şartlarda sözleşmek’ re cezai şart koymaları yönünde herhangi bir engel bulunmamakladır. İş hukukunda cezai şartla ilgili açık hükümlerin bulunmaması, sözleşme taraflarının diledikleri gibi şartı belirleyebilecekleri sonucunu doğur mamaktadır. İşçilerin, işveren karşısında güçsüz olduğu ve işverenin, işçi aleyhine istediği cezai şartı sözleşmeye koyarak kabul ettirebileceği noktasından hareketle; cezai şartın koşulları, miktarı, unsurları ve diğer konulardaki boşluklar yargı içtihatlarıyla giderilmiştir.

Cezai Şart Kavramı ve Amacı

Cezai şart, borcun hiç veya gereği gibi ifa edilmemesi durumunda, borçlunun alacaklıya karşı yerine getirmeyi yüklendiği bir edimdir. Bu edim alacaklıya çoğunlukla bir miktar paranın ödenmesi koşulunu içe ren bir taahhütname niteliğindediı (Bk M.I58 I6I). Nitekim cezai şarta

zenlenmiştir. Ancak taraflar cezai şartın konusunu “parasal bir değere” sahip olan para dışında başka bir şey olarak da kararlaştırabilirler.

Cezai şartın iki temel amacı bulunmaktadır. Bunlardan ilki, borçlu­yu ifaya zorlamak ve borcun ifasını teminat altına almaktır. İkincisi ise, borcun ifa edilmemesinden doğacak zararı önceden ve götürü şekilde tespit etmektir.