İdari Yargı Merciileri Nelerdir?

Fazla çalışmaya ilişkin yasal düzenlemeler

İdari Yargı Merciileri Nelerdir?

2577 sayılı îdari Yargılama Usulü Kanunu’nun birinci maddesinde, Danış­tay, bölge idare mahkemeleri, idare mahkemeleri ve vergi mahkemelerinin göre­vine giren uyuşmazlıkların çözümü, bu Kanunda gösterilen usullere tabi olduğu hükmüne yer verilmiştir. Bu hükme göre idari yargıda görevli yargı yerleri, Da­nıştay, bölge idare mahkemeleri, idare mahkemeleri ve vergi mahkemeleridir.

Danıştay

Danıştay, Türkiye Cumhuriyeti Anayasasının yüksek mahkemeler bölü­münde düzenlenmiştir. Anayasamızın 155 inci maddesinde, “Danıştay, idari mahkemelerce verilen ve kanunun başka bir idari yargı merciine bırakmadığı karar ve hükümlerin son inceleme merciidir. Kanunla gösterilen belli davalara da ilk ve son derece mahkemesi olarak bakar.

(Değişik ikinci fıkra: 13/8/1999 – 4446/3 md.) Danıştay, davaları görmek, Başbakan ve Bakanlar Kurulunca gönderilen kanun tasarıları, kamu hizmetleri ile ilgili imtiyaz şartlaşma ve sözleşmeleri hakkında iki ay içinde düşüncesini bildirmek, tüzük tasarılarını incelemek, idari uyuşmazlıkları çözmek ve kanunla gösterilen diğer işleri yapmakla görevlidir.

Danıştay üyelerinin dörtte üçü, birinci sınıf idari yargı hakim ve savcıları ile bu meslekten sayılanlar arasından Hakimler ve Savcılar Yüksek Kurulu; dörtte biri, nitelikleri kanunda belirtilen görevliler arasından Cumhurbaşkanı; tarafından seçilir.

Danıştay Başkanı, Başsavcı, başkanvekilleri ve daire başkanları, kendi üye­leri arasından Danıştay Genel Kurulunca üye tamsayısının salt çoğunluğu ve gizli oyla dört yıl için seçilirler. Süresi bitenler yeniden seçilebilirler.

Danıştayın, kuruluşu, işleyişi, Başkan, Başsavcı, başkanvekilleri, daire başkanları ile üyelerinin nitelikleri ve seçim usulleri, idari yargının özelliği, mah­kemelerin bağımsızlığı ve hakimlik teminatı esaslarına göre kanunla düzenle­nir.” hükmüne yer verilmiştir.

Danıştay’ın görevleri ise 2575 sayılı Danıştay Kanununda düzenlenmiştir. 2575 sayılı Kanunun 23 üncü maddesinde Danıştay’ın temyiz ve danışma gö­revleri düzenlenmiştir.

Temyiz Merci Olarak Danıştay’ın Görevleri

2575 sayılı Danıştay Kanununun 23 üncü maddesinde Danıştay’ın temyiz merci yeri olarak görevleri ile görüş bildirme görevleri düzenlenmiştir.

Danıştay;

  1. (Değişik: 22/3/1990 – 3619/3 md.) İdare Mahkemeleri ile vergi mahke­melerinden verilen kararlar ve ilk derece mahkemesi olarak Danıştay’da görülen davalarla ilgili kararlara karşı temyiz istemlerini inceler ve karara bağlar.
  2. Bu Kanunda yazılı idari davaları ilk ve son derece mahkemesi olarak ka­rara bağlar.
  3. Başbakanlık veya Bakanlar Kurulunca gönderilen kanun tasarı ve teklifleri hakkında görüşünü bildirir.
  4. (Değişik: 18/12/1999-4492/1 md.) Tüzük tasarılarım inceler; kamu hiz­metleri ile ilgili imtiyaz şartlaşma ve sözleşmeleri hakkında düşüncesini bildirir.
  5. Cumhurbaşkanlığı ve Başbakanlık tarafından gönderilen işler hakkında görüşünü bildirir.
  6. Bu Kanunla ve diğer kanunlarla verilen görevleri yapar.
  7. İlk Derece Mahkemesi Olarak Danıştay’ın Görevleri

2575 sayılı Danıştay Kanununun 24 üncü maddesinde Danıştay’ın ilk dere­ce mahkemesi olarak görevleri düzenlenmiştir. Bu maddeye göre, ilk derece mahkemesi olarak Danıştay’da görülecek davalar şunlardır:

Danıştay ilk derece mahkemesi olarak:

  1. Bakanlar Kurulu kararlarına,
  2. (Değişik: 2/6/2004 – 5183/4 md.)Başbakanlık, bakanlıklar ve diğer kamu kurum ve kuruluşlarının müsteşarlarıyla ilgili müşterek kararnamelere,
  3. Bakanlıkların düzenleyici işlemleri ile kamu kuruluşları veya kamu ku­rumu niteliğindeki meslek kuruluşlarınca çıkarılan ve ülke çapında uygulanacak düzenleyici işlemlere,
  4. Danıştay İdari Dairesince veya İdari İşler Kurulunca verilen kararlar üzerine uygulanan eylem ve işlemlere,
  5. Birden çok idare veya vergi mahkemesinin yetki alanına giren işlere,
  6. Danıştay Yüksek Disiplin Kurulu kararları ile bu Kurulun görev alanı ile ilgili Danıştay Başkanlığı işlemlerine,

Karşı açılacak iptal ve tam yargı davaları ile tahkim yolu öngörülmeyen kamu hizmetleri ile ilgili imtiyaz şartlaşma ve sözleşmelerinden doğan idari davaları karara bağlar.

Ayrıca Danıştay, belediyeler ile il özel idarelerinin seçimle gelen organları­nın organlık sıfatlarını kaybetmeleri hakkındaki istemleri inceler ve karara bağlar.

Bölge İdare Mahkemeleri

Bölge idare mahkemesinin görevleri 2576 sayılı Bölge İdare Mahkemeleri, İdare Mahkemeleri ve Vergi Mahkemelerinin Kuruluşu ve Görevleri Hakkında Kanun’un 8 inci maddesinde düzenlenmiştir.

Bölge İdare mahkemeleri;

  1. Yargı çevresindeki idare ve vergi mahkemelerinde tek hakim tarafından 7 nci madde hükümleri uyarınca verilen kararları itiraz üzerine inceler ve kesin olarak hükme bağlar.
  2. Yargı çevresindeki idare ve vergi mahkemeleri arasında çıkan görev ve yetki uyuşmazlıklarını kesin karara bağlar,
  3. Diğer kanunlarla verilen görevleri yerine getirir.

2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanunu’nun 45 inci maddesinde, İdare ve vergi mahkemelerinin;

  1. İlk ve orta öğretim öğrencilerinin sınıf geçmelerine ve notlarının tespiti­ne ilişkin işlemlerden,
  2. Valilik, kaymakamlık ve yerel yönetimler ile bakanlıkların ve diğer ka­mu kurum ve kuruluşlarının taşra teşkilatındaki yetkili organları tarafından ka­mu görevlileri hakkında tesis edilen geçici görevlendirme, görevden uzaklaştır­ma, yolluk, lojman ve izinlerine ilişkin idari işlemlerden,
  3. 3091 sayılı Taşınmaz Mal Zilyedliğine Yapılan Tecavüzlerin Önlenmesi Hakkında Kanunun uygulanmasından,
  4. 2022 sayılı 65 Yaşını Doldurmuş Muhtaç, Güçsüz ve Kimsesiz Türk Va­tandaşlarına Aylık Bağlanması Hakkında Kanun ile 3294 sayılı Sosyal Yardım­laşma ve Dayanışmayı Teşvik Kanunu gereğince kamu kurum ve kuruluşları tarafından sosyal yardım amacıyla bağlanan aylık ve yapılan sosyal yardımlarla ilgili uygulamalardan,
  5. 213 sayılı Vergi Usul Kanunu uyarınca verilen işyeri kapatma cezalarından, Kaynaklanan uyuşmazlıklarla ilgili olarak verdikleri nihai kararlar ile tek hâkimle verilen nihai kararlara, başka kanunlarda aksine hüküm bulunsa dahi, mahkemelerin bulunduğu yargı çevresindeki bölge idare mahkemesine itiraz edilebilir.

Bu maddeye göre ayrıca, Bölge idare mahkemesi evrak üzerinde yaptığı ince­leme sonunda, maddi vakıalar hakkında edinilen bilgiyi yeter görürse veya itiraz sadece hukuki noktalara ilişkin ise veya itiraz olunan karardaki maddi yanlışlıkların düzeltilmesi mümkün ise işin esası hakkında karar verir. Aksi halde gerekli incele­me ve tahkikatı kendisi yaparak esas hakkında yeniden karar verir. Ancak, ilk inceleme üzerine verilen kararlara karşı yapılan itirazı haklı bulduğu veya davaya görevsiz hâkim tarafından bakılmış olması hallerinde kararı bozmakla birlikte dosyayı geri gönderir, bölge idare mahkemesinin bu kararları kesindir.

Bölge idare mahkemesinin kararları kesindir; temyiz yoluna başvurulamaz. İtiraza konu edilen kararı veren ya da karara katılan hâkim, aynı davanın itiraz yoluyla bölge idare mahkemesince incelenmesinde bulunamaz.

Bölge idare mahkemelerine itiraz yolu gelecek işlerden tek hâkimle verile­cek kararlar 2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanunu’nun 7 nci maddesinde düzenlenmiştir.

Uyuşmazlık miktarı bir milyar lirayı aşmayan;

  1. Konusu belli parayı içeren İdarî işlemlere karşı açılan iptal davaları,
  2. Tam yargı davaları,

İdare mahkemesi hâkimlerinden biri tarafından çözümlenir.

6 ncı maddenin (a) ve (b) bentlerinde belirtilen uyuşmazlıklardan kaynak­lanan toplam değeri bir milyar lirayı aşmayan davalar, vergi mahkemesi hâkim­lerinden biri tarafından çözümlenir.

Bu tür davaların hâkimler arasında dağılımına ilişkin esaslar, işlerde denge sağlanacak biçimde mahkeme başkanı tarafından önceden tespit edilir.

İdare Mahkemeleri

İdare mahkemelerini görevleri 2576 sayılı Bölge İdare Mahkemeleri, İdare Mahkemeleri ve Vergi Mahkemelerinin Kuruluşu ve Görevleri Hakkında Kanun’un 5 inci maddesinde düzenlenmiştir. Bu maddeye göre idare mahkemele­rini görevleri şunlardır.

İdare mahkemeleri, vergi mahkemelerinin görevine giren davalarla ilk de­recede Danıştay’da çözümlenecek olanlar dışındaki:

  1. İptal davalarını,
  2. Tam yargı davalarını,
  3. (Değişik: 8/6/2000 – 4577/2 md.) Tahkim yolu öngörülen imtiyaz şart­laşma ve sözleşmelerinden doğan uyuşmazlıklardan hariç, kamu hizmetlerinden birinin yürütülmesi için yapılan İdarî sözleşmelerden dolayı taraflar arasında çıkan uyuşmazlıklara ilişkin davaları,
  4. Diğer kanunlarla verilen işleri çözümler.

Özel Kanunlarda Danıştay’ın görevli olduğu belirtilen ve İdari Yargılama Usulü Kanunu ile idare mahkemelerinin görevli kılınmış bulunduğu davaları çözümler.

Bölge İdare, İdare ve Vergi Mahkemelerinin görevli olduğu konular çok fazladır. Günümüzde uzmanlaşma önem kazanmaktadır. Danıştay’ın görev bö­lümü daireler şeklinde yapılmıştır. İlk derece mahkemelerinde de uzmanlaşma­ya gidilmelidir. Bölge İdare Mahkemelerinde 4483 sayılı, Yasa uygulamalarına uzman bir heyet bakabilir. İdare Mahkemeleri açısından Ankara, İstanbul, İzmir ve Bursa gibi illerde imar-çevre konularına bakan Çevre (İmar) İdare Mahke­mesi oluşturulabilir.

Vergi Mahkemeleri

Vergi mahkemelerinin görevleri 2576 sayılı Bölge İdare Mahkemeleri, İda­re Mahkemeleri ve Vergi Mahkemelerinin Kuruluşu ve Görevleri Hakkında Kanun’un 6 ncı maddesinde düzenlenmiştir.

Bu maddeye göre, Vergi mahkemeleri:

  1. Genel bütçeye, il özel idareleri, belediye ve köylere ait vergi, resim ve harçlar ile benzeri mali yükümler ve bunların zam ve cezaları ile tarifelere iliş­kin davaları,
  2. (a) bendindeki konularda 6183 sayılı Amme Alacaklarının Tahsil Usulü Hakkında Kanunun uygulanmasına ilişkin davaları,
  3. Diğer kanunlarla verilen işleri çözümler.

2576 sayılı Bölge İdare Mahkemeleri, İdare Mahkemeleri ve Vergi Mah­kemelerinin Kuruluşu ve Görevleri Hakkında Kanun’un 6 ncı maddenin sözü edilen düzenlemesinde, bir idari uyuşmazlığın vergi mahkemelerinde çözümle­nebilmesi, tarifelere ilişkin davalar dışında, iki koşulun gerçekleşmiş olmasına bağlı bulunmaktadır.

İlk koşul, davanın konusunun, vergi, resim, harç ve benzeri mali yükümler­le bunların zam ve cezalarına ilişkin olmasıdır.

İkinci koşul, nitelikleri açıklanan bu mali yükümlerin, Genel Bütçeye, il özel idarelerine, belediyelere ve köylere ait olması; yani, bu bütçe ve idarelerin giderlerinin karşılığı niteliğinde bulunmasıdır.

guest
0 Yorum
Inline Feedbacks
View all comments
Call Now Button
WhatsApp chat