Ceza Muhakemesi Hukukunun Zaman Bakımından Uygulanması

Ceza muhakemesi yasalarının zaman yö­nünden uygulanması, suç teşkil eden bir eylemin hangi yasaya göre yargılanacağı konusunu kap­sar.

Ceza Muhakemesi Kanunumuzda bu konu­da açık bir hüküm bulunmamakla birlikte doktrin­de bu konuda üç farklı ilkenin varlığı kabul edilir.

İLKELER

Hemen Uygulama

Geçmişe Yürüme

İleriye Yürüme

Hemen (derhal) uygulama: Yürürlüğe gi­ren bir yasanın yürürlükte bulunduğu süre içinde gerçekleşen tüm eylem ve olaylar (usul işlemleri) hakkında uygulanması anlamına gelir. Yani usul işlemleri, gerçekleştirildiği sırada yürürlükte bulu­nan yargılama yasası hükümlerine tabi olur. Do­layısıyla bu ilke uyarınca, eski kanun zamanında işlenmiş ancak yargılaması henüz sonuçlanma­mış uyuşmazlıklara da yeni kanun uygulanır.

Geriye yürüme: Kanunun yürürlüğe girme­den önce işlenmiş fiillere uygulanması anlamına gelir.

İleriye yürüme: Yürürlükten kaldırılan bir kanunun sonraki fiillere de uygulanmaya devam edilmesi durumuna verilen addır.

Örneğin, 1412 sayılı CMUK 20.08.^929 ta­rihinden 01.06.2005 tarihine kadar yürürlükte kalmış, bu tarihten sonra ise 5271 sayılı CMK yürürlüğe girmiştir. Bu bağlamda olmak üzere, 20.08.1929-01.06.2005 tarihleri arasında mey­dana gelmiş olaylara CMUK’un uygulanmasına hemen uygulama denir. Ya da 01.06.2005 tari­hinden sonra meydana gelen olaylara CMK’nın uygulanması da yine hemen uygulama anlamına gelecektir. Oysa 01.06.2005 tarihinden önceki olaylara CMK’nın uygulanması geçmişe yürü­me, 1412 sayılı CMUK’un 01.06.2005 tarihinden sonraki olaylara uygulanması ise ileriye yürüme anlamına gelecektir.

CEZA MUHAKEMESİ HUKUKUN­DA GEÇERLİ OLAN SİSTEM HE­MEN (DERHAL) UYGULAMA SİS­TEMİDİR; LEHE KANUN GEÇMİŞE YÜRÜR PRENSİBİ (kural olarak) GEÇERLİ DEĞİLDİR.

Böylece şu sonuçlar ortaya çıkmaktadır:

İşlemler daima yürürlükteki yasaya göre yapılır. Bir suç işlenmiş, yargılama baş­lamadan önce yeni bir yasa yürürlüğe girmişse, bundan sonra yargılama bu yeni yasaya göre yapılacaktır. Bazen ise ceza muhakemesi hukuku kuralında bir değişiklik yapılmamakla birlikte ceza ka­nununda yapılan bir değişiklik ceza mu­hakemesi hukuku alanını etkileyebilir. Örneğin bir suçun cezası ağırlaştırılmış ve bu da davayı gören mahkemeyi gö- revsiz hâle getirmiş olabilir. Böyle bir du­rumda, davayı görmekte olan mahkeme görevsizlik kararı vererek davadan elini çekecek ancak yeni yasal düzenlemeyle görevli hâle gelmiş olan mahkeme hük­münü (maddi ceza hukuku açısından geçerli olan “lehe kanun geçmişe yürür” prensibi gereği) eski maddi ceza hukuku kuralına göre verecektir.

Yürürlükteki yasaya uygun olarak yapıl­mış işlemler, sonraki yasa değişiklik ge­tirse de geçersiz hâle gelmez.

Eski yasaya göre henüz yapılmamış iş­lemler artık yeni yasaya göre yapılır

Yeni yasanın uygulanmasında sanığın lehine mi aleyhine mi olduğuna bakıl­maz. Bu bağlamda örneğin, muhake­menin başlangıcında kanun yoluna açık olan bir hüküm daha sonradan kanun yoluna tabi olmaktan çıkarılmış olsa dahi sonradan yürürlüğe giren yasa uygulanacak ve kişi kanun yoluna başvuramayacaktır.