Yargılama usulleri ikiye indirilerek, yazılı yargılama usulü dışında kalması gereken, daha kısa, basit ve çabuk sonuçlanmasında yarar bulunan dava ve işler basit yargılama usulüne tâbi tutulmuştur (m. 316-322).
HUMK’daki sözlü ve seri yargılama usulüne göre görülen dava ve işler de artık basit yargılama usulüne göre görülecektir (m. 316/1-g; m. 447).
Basit yargılamada da, ön inceleme kabul edilmiş ve ön incelemede yapılacak işlerin basit yargılamada da gözetilmesi ve yargılamanın ön incelemedeki tespitler çerçevesinde yürütülmesi esası benimsenmiştir. Ancak, ön inceleme için ayrı, tahkikat için ayrı duruşma günleri tespiti yerine, ön incelemeden sonra mümkünse aynı duruşmada tahkikata geçilebilmesi benimsenmiştir (m. 320).
Basit usulde dosyanın bir defa yenilenebileceği hükme bağlanmıştım. 150).
Basit yargılamada, sözlü yargılama için ayrı bir zaman dilimi kabul edilmeyerek, tahkikata sonunda tarafların son beyanlarmm alınması, tahkikat ve yargılamanın böylece tamamlanması öngörülmüştür (m. 321/1).
Basit yargılama usulünde dava, dava dilekçesiyle açılır ve davalı da iki hafta içmde dilekçeyle cevap verir. Taraflar, cevaba cevap ve ikinci cevap dilekçesi veremezler(HMK m.317,1-3). Dava ve cevap dilekçeleri, yönetmelikte düzenlenecek formun doldurulması suretiyle de verilebilir (HMK m.317,4).Taraflar dilekçelerinde delillerini de göstermek zorundadırlar (HMK m.318). Dava değiştirme yasağı davanın açılmasıyla; savunmayı değiştirme yasağı cevap dilekçesinin mahkemeye verilmesiyle başlar (HMK m.319; karş. HMK m. 141).Mahkeme, mümkün olan hallerde tarafları duruşmaya çağırmadan dosya üzerinden karar verir (HMK m.320,1). Daha önce karar verilemeyen hâllerde mahkeme, ilk duruşmada dava şartları ve ilk itirazlar ile hak düşürücü süre ve zamanaşımı hakkmda tarafları dinler; daha sonra tarafların iddia ve savunmaları çerçevesinde, anlaştıkları ve anlaşamadıkları hususları tek tek tespit eder. Uyuşmazlık konularının tespitinden sonra hâkim, tarafları sulhe yahut arabuluculuğa teşvik eder. Tarafların sulh olup olmadıkları, sulh olmadıkları takdirde anlaşamadıkları hususların nelerden ibaret olduğu tutanağa yazılır; tutanağın altı hazır bulunan taraflarca imzalanır. Tahkikat bu tutanak esas alınmak suretiyle yürütülür (HMK m.320,2)
Mahkeme, tarafların dinlenmesi, debilerin incelenmesi ve tahkikat işlemlerinin yapılmasını yukarıdaki fıkrada belirtilen duruşma hariç, iki duruşmada tamamlar. Duruşmalar arasmdaki süre bir aydan daha uzun olamaz. İşin niteliği gereği bilirkişi incelemesinin uzaması, istinabe yoluyla tahkikat işlemlerinin yürütülmesi gibi zorunlu hâllerde, hâkim gerekçesini belirterek bir aydan sonrası için de duruşma günü belirleyebilir ve ikiden fazla duruşma yapabilir (m.320,3).
Basit yargılama usulü hakkmda açık hüküm bulunmayan durumlarda, yazılı yargılama usulüne ilişkin hükümler uygulanır.
