Değer Artış Payı Hakkında Önemli Bilgiler

Eşlerden biri, diğer eşe ait bir malın edinilmesine, korunmasına, iyi­leştirilmesine katkıda bulunmuş olabilir. Bu katkı, hiç bir karşılık alın­madan ya da uygun bir karşılık alınmadan yapılmışsa,katkıda bulunan eş, tasfiye sırasında bu malda ortaya çıkan değer artışı için katkısı ora­nında alacak hakkına sahip olur. Örneğin eşlerden biri diğer eşin 10. 000. 000 TL’ya 1995 yılında aldığı ev için 2. 000. 000. 000. TL. katkıda bulun­muşsa, katkı oram 2/10 dur. Rejimin tasfiye tarihindeki evin değeri 100. 000. 000. 000 ise 2/10 ‘u olan 20. 000. 000. 000 TL. değer artış payı alacağı­nı isteme hakkı vardır.

Görüldüğü gibi, değer artış payı malın tasfiye sırasındaki değerine göre hesaplanır. O malda bir değer kaybı sözkonusu olursa ne olacaktır? Örneğin 10. 000. 000. 000. -TL. ya alınan otomobilde 2 milyar TL katkıda bulunan eşin katkı oranı 2/10 dur. Bu malın tasfiye sırasındaki değerinin 8. 000. 000. 000. -TL. ‘ya düşmesi halinde 2/10 karşılığı 1. 600. 000. 000. – TL olarak ödensin denirse bu hakkaniyeti uygun düşmez. Kanun koyu­cu, bu durumda katkının başlangıcındaki değerinin (örneğimizde 2. 000. 000. 000. -TL.) esas alınacağını hükme bağlamıştır. Malın daha önce el­den çıkarılmış olması halinde ise, katkıda bulunan eşe ödenecek alacak Aile Mahkemesi hakimince hakkaniyete uygun olarak belirlenecektir, (md. 227)

Eklenecek Değerler

Eşlerden biri, diğer eşin ilerde rejiminin tasfiyesi sırasında ileri sü­rebileceği katılma alacağını azaltmaya,ortadan kaldırmaya yönelik dav­ranışlar içine girebilir. Diğer eşin bundan zarar gömesini önlemek için getirilen düzenleme “eklenecek değerler” başlığıyla 229. maddede dü­zenlenmiştir. Bunlar:

• Mal rejiminin sona ermesinden önceki bir yıl içinde eşlerden biri­nin diğer eşin rızası olmadan olağan hediyeler dışında yaptığı karşılıksız kazandırmalardır. Örneğin sadece maaş geliri olan eşin, diğer eşin rızası olmadan sahip olduğu tek otomobili boşanma davası açılmadan üç ay önce kendi kardeşine düğün hediyesi olarak bağışlaması.
• Mal rejiminin devamı süresince, eşlerden birinin, diğer eşin ka­tılma alacağını azaltmak kastıyla yaptığı devirler. Örneğin kötü niyetli eş, evlilik sırasındaki edinilmiş mallarım, ileride boşanma olayı gündeme gelirse eşinin katılma alacağı doğmasın diye başkalarına devredebüir. Diğer eş bu devredilen malların halen eşi üzerinde olduğunu düşünür­ken, boşanma davasının açılmasıyla gerçeği öğrenebilir. İşte bu gibi du­rumlarda, devredilen malın devredildiği tarihteki değeri, edinilmiş mal­lara “değer olarak” eklenecektir.

Kazandırma veya devirden yaranlanan üçüncü kişilere karşı da bu mahkeme kararı davanın kendilerine ihbar edilmiş alması koşuluyla ileri sürülebilecektir.

Burada unutulmaması gereken şudur: Katılma alacağım azaltmak veya ortadan kaldırmak kastıyla yapıldığı dava sonucu açıkça anlaşılsa, örneğin eşlerden birinin edinilmiş mallarının tümünü hısımlarına, arka­daşlarına devrettiği belir lense dahi bu işlemlerin iptaliyle malların dev­reden eşe yeniden dönmesi sözkonusu değildir. Sadece bu devredilen malların, devir tarihindeki bedelleri, değer olarak, devreden eşin edinil­miş mallarına ilave edilecektir, (md. 229, 235)

Denkleştirme

Eşlerden biri kişisel mala ait bir borcunu, edinilmiş maldan örneğin babasmdan miras kalan evin veraset intikal vergisini maaşından karşı­lamış olabilir. Aym evin onarırm, bakımı için edinilmiş mal olan emekli ikramiyesini kullanmış olabilir. Bunun tersi biçimde edinilmiş malına ait bir borcun ödenmesi, edinilmiş bir malının edinilmesi iyileştirilmesi ve­ya korunması için kişisel malını kullanmış bulunabilir. Rejimin devamı süresince maaşlarından tasarruf yaparak biriktirdiği parayla aldığı ve bu nedenle edinilmiş mal sayılan evin mutfağını, babasından miras olarak kalan ve kişisel mal sayılan parayı kullanarak yaptırması örneğinde ol­duğu gibi. İşte bu ve benzeri gerçekleşebilecek olaylarda; eşlerden birine ait mal gruplarından birinden, diğer bir mal grubuna (edinilmiş maldan kişisel mala veya kişisel maldan edinilmiş bir mala) kayma, katkı gerçek­leşmişse “denkleştirme” istenebilir, (md. 230)

Denkleştirme, mal rejiminin tasfiyesi sırasında gündeme gelebile­cektir. Eşlerden birinin borcu, ilişkin bulunduğu mal kesimini borç altına sokar. Borcun hangi mal kesimine ait olduğu anlaşılamıyorsa; edinilmiş mallara ilişkin olduğu kabul edilecek ve buna göre hesaplamada dikkate alınacaktır.

Denkleştirme yapılırken katkının yapıldığı sıradaki katkı oranı belir­lenecek, sonra aynı malın, rejimin tasfiyesi sırasındaki değerine göre bu oran üzerinden denkleştirme bedeli bulunacaktır. Denkleştirmeye konu oluşturan malın, daha önce elden çıkarılmış bulunması halinde ise; Aile Mahkemesi hakimi denkleştirme bedelini hakkaniyete göre belirleyecektir.