Olağanüstü Mal Rejimi Hakkında Önemli Bilgiler
Kanunumuzda olağanüstü mal rejimi kavramıyla düzenlenen «mal ayrılığı» rejimidir. Aslmda seçimlik rejimler arasında bulunan ve eşlerin diledikleri zaman birlikte seçebilecekleri bu rejim neden ayrıca «olağanüstü rejim» başlığı altında düzenlenmiştir? (md. 206 ve devamı)
Eşler, mal ayrılığı dışında başka bir rejimi seçmiş veya hiçbir seçim yapmadıkları için, kanun gereği edinilmiş mallara katılma rejimine tabi olmuş bulunabilirler. Haklı bazı nedenlerin gerçekleşmesi haünde, mevcut mal rejiminin devamı eşler veya üçüncü kişiler yönünden (alacaklı gibi) zararlı sonuçlar doğurabilir. Bu gibi hallerde, eşlerin birlikte mevcut mal rejimini değiştirememeleri nedeniyle haksız sonuçların doğması « olağanüstü mal rejimi» düzenlemesiyle kanunumuzca önlenmek istenmiştir.
Eşlerden birinin başvurusu halinde, diğer eşin rızası olmasa dahi mahkeme kararıyla veya bazı koşulların gerçekleşmesi halinde, istek olmasa bile kanun gereği kendiliğinden (mal ortaklığı rejiminde eşlerden birinin iflası hakkmda) eşler arasındaki mal rejiminin «mal ayrılığı» rejimine dönüştürülmesini açıklamak için bu kavram kullanılmıştır.
Olağanüstü Mal Rejimine Geçilebilecek Durumlar
Olağanüstü mal rejimine:
- İstek halinde mahkeme kararıyla,
- İflas halinde kendiliğinden geçilebilir,
İstek Halinde
Diğer eşe ait malvarlığının borca batık veya ortaklıktaki payının haczedilmiş olması, diğer eşin istemde bulunan eşe malvarlığı, geliri, borçları veya ortaklık malları hakkmda bilgi vermekten kaçınması veya
- maddede belirtilen koşullardan birinin gerçekleşmesi halinde eşlerden birinin istemi üzerine Aile Mahkemesi hakimi mevcut mal rejiminin mal ayrılığına dönüştürülmesine karar verebilir.
Eşlerden birinin sürekli olarak ayırt etme gücünden yoksun bulunması halinde, diğer eşten başka, ayırt etme gücünden yoksun olan eşin yasal temsilciside olağanüstü mal rejimine (mal ayrılığına) geçilmesine karar verilmesini hakimden isteyebilir.
Alacaklının istemi halinde;
Eşlerden birinin alacaklısının, olağanüstü mal rejimine geçilmesini isteme hakkı ancak;
- Eşler arasında mal ortaklığı rejiminin bulunması,
- Alacaklının, eşlerden birine karşı icra takibinde bulunması,
- Haczin uygulanmasında alacaklının zarara uğraması halinde mümkündür, (md. 210)
İflas Halinde
Eşlerden birinin iflasma karar verilmesi halinde ortaklığın kendiliğinden olağanüstü mal rejimi olarak mal ayrılığına dönüşmesi; eşler arasında «mal ortaklığı» rejiminin bulunması halinde sözkonusudur. (md. 209) Mal ortaklığı dışındaki bir mal rejimini kabul etmiş bulunan, örneğin aralarında edinilmiş mallara katılma rejimi bulunan eşlerden birinin iflası halinde, bu mal rejimi «kendiliğinden» mal ayrılığı rejimine dönüşmez.
Olağan rejime geri dönme
Haklı sebeplerin bulunması ve istek halinde hakim tarafından mal ayrılığına geçilmesine karar verildikten sonra (md. 206) eski mal rejimine yeniden dönülebilir mi? Eşler her zaman birlikte yapacakları mal rejimi sözleşmesi ile eski mal rejimini veya başka bir mal rejimini seçebilirler. Örneğin aralarında edinilmiş mallara katılma, mal ortaklığı veya paylaşmalı mal ayrılığı bulunan eşlerden birinin malvarlığının borca batık olması ya da 206. maddedeki koşullardan birinin gerçekleşmesi halinde, diğer eşin istemi ile Aile Mahkemesi hakiminin olağanüstü mal rejimine (mal ayrılığı) geçilmesine karar verdiğini varsayalım. Eşler birlikte aym gün (veya daha sonra) yapacakları usulune uygun mal rejimi sözleşmesiyle önceki rejimi (olağanüstü mal rejimine geçişden önceki rejim) veya başka bir mal, rejimini seçebilirler. Bunun için mahkeme karan gerekmez. Ancak, eşlerden sadece birinin istemi ile önceki rejime geçilebilmesi için:
- Mal ayrılığına geçişi gerektiren sebebin ortadan kalması,
- Eşlerden birinin bu yönde isteğinin bulunması,
- Hakim kararı gerekecektir.
Alacaklının istemi üzerine mal ortaklığı rejiminin mal ayrılığına geçilmesinde dava her iki eşe de yöneltilmelidir. Alacaklı tatmin edildiği takdirde, eşlerden birinin istemiyle Aile Mahkemesi hakÜTii, mal ortaklığının yeniden kurulmasına karar verebilir.