Evlenmenin Butlanı Davaları Hakkında Önemli Bilgiler

Evlilik bağını sona erdiren nedenlerden biridir. Boşanma davaların­da, davanın sebebi genellikle evlenme tarihinden sonra ortaya çıktığı halde, butlan davasının sebebi evlenme tarihinden öncesine dayanır.

Batıl olduğu belirlenerek mahkemece butlanına karar verilen evlilik, Aile Mahkemesi hakiminin kararma kadar geçerli bir evliliğin bütün sonuçlarını doğurur. (T. M. K. md. 156)

Evliliğin yokluğu, evlenmenin butlarımdan farklıdır. Evlenme irade­sinin bizzat açıklanmamış olması, aynı cinsiyette olan insanların evlen­mesi, yetkili evlendirme memuru huzurunda evlenme iradelerinin açık­lanmaması gibi durumlarda « yok hükmündeki evlilik» söz konusu­dur. Burada evlilik başından itibaren hiç doğmarruştır. Yokluğun tesbiti de her zaman dava ile istenebilir.

Mutlak butlan, nisbi butlan davası olarak ikiye ayrılır. Her iki dava­rım koşulları tarafları dava açma süreleri farklılık gösterir.

Mutlak Butlan Davaları

Dava Açma Sebepleri

Yasada sınırlı olarak sayılmıştır, (md. 145)

Bunlar:

• Eşlerden birinin evlenme sırasında evli bulunması,
• Eşlerden birinin evlenme sırasında sürekli bir sebeple ayırt etme gücünden yoksun bulunması,
• Eşlerden birinde evlenmeye engel olacak derecede akıl hastalığı bulunması,
• Eşler arasında evlenmeye engel olacak derecede hısımlığın bu­lunmasıdır.

Akıl hastalığı türlerinden bazıları (örneğin epilepsi – sara -) evlen­meye engel oluşturmadığından «evlenmeye engel olacak derecede » akıl hastalığı bulunması mutlak butlan nedeni olarak sayılmıştır.

Evlenme Engelleri Bölümünde Bu Nedenle :

Akıl hastalarının, evlenmelerinde tıbbi sakınca bulunmadığı resmi sağlık kurulu raporuyla anlaşılmadıkça evlenemeyecekleri hükmüne yer verilmiştir (md. 133)

Mutlak butlan nedenlerinden birini oluşturan «yakın hısımlık » halleri T. M. K. md. 129 da açıklanmıştır.

Buna göre:

• Üstsoy ile altsoy arasında (anne, baba, büyükbaba, büyükanne, çocuklar, torunlar ), kardeşler arasında, amca, dayı, hala ve teyze ile

yeğenleri arasında,

• Kayın hısımlığı (Sihri Hısımlık) meydana getirmiş olan evlilik so­na ermiş olsa bile, eşlerden biri ile diğerinin üstsoyu veya altsoyu ve eşi arasındaki hısımlılıktır.
• Evlat edinen ile evlatlığın veya bunlardan biri ile diğerinin altso­yu ve eşi arasındaki hısımlıktır.

Evlenme Sırasında Evli Bulunma

Evli olan bir kimse, bu evliliği hukuken sona ermedikçe yeniden ev- lenemez. İlgilinin, önceki evliliğinin sona erdiğini ispat etmesi gerekir, (md. 130) Önceki evlilik boşanma veya evlenmenin butlanı nedenlerin­den biriyle sona ermişse, buna ilişkin kesinleşmiş mahkeme kararının ölümle sona ermişse, nüfus kayıt örneğinin evlenme başvurusu sırasında evlendirme memurluğuna verilmesi zorunludur, (md. 136/1) Gaiplik halinde ise; Gaiplik kararının yanında, evliliğin feshine dair kararın da sunulması gerekir, (md. 131) Aksi halde evlenme başvurusu reddolunur. (md. 137)

Ancak bütün bu kurallara rağmen evli olan bir kimse ilk evliliğinin nüfusa geç yazılması, yazılmaması veya sahte kayıt gibi nedenler sonucu ikinci kez evlenmiş bulunabilir. İşte bu durumda ikinci evlilik batıl olup mutlak butlan nedeniyle evlenmenin iptaline mahkemece karar verilir. Karardan önce ilk evlilik sona ermişse ve ikinci evlenmede diğer eş iyi niyetli ise, bu evlenmenin butlarıma karar verilemez, (md. 147/3)

Ayırt Etme Gücünden Sürekli Yoksun Bulunma

Eşlerden biri, evlenme sırasmda « sürekli bir sebeple » ayırt etme gücünden yoksun bulunuyorsa evliliğin mutlan butlanını Cumhuriyet Savcısı ve her ilgili, mahkemeden isteyebilir. Ayırt etme gücünün sonra­dan kazanılması halinde ise, mutlak butlan davasını yalnız ayırt etme gücünü sonradan kazanan eş isteyebilir, (md. 147/2)

Akıl Hastalığı

Mutlak butlan nedenini oluşturan akıl hastalığı: «Evlenmeye engel olacak derecede bulunan» akıl hastalığıdır. Tıbbi terminolojide akıl has­talığı olarak adlandırılan bazı rahatsızlık türlerinin (epilepsi v. b.) ev­lenmeye engel oluşturmaması nedeniyle yasamızda bu ifadeye yer ve­rilmiştir. Sağlık kurulu raporuyla, ilgili eşin evlenmeye engel olacak de­recede akıl hastası olduğunun belirlenmesi durumunda mutlak butlan davasını Cumhuriyet Savcısı re’sen açabileceği gibi, ilgilisi de açabile­cektir.

Akıl hastası eşin iyileşmesi halinde ise bu davayı sadece akıl hasta­lığı iyileşen eş açabilecektir, (md. 147/2)

Yakın Hısımlık

Aralarında evlenme yasağı bulunan hısımlar T. M. K. m. 129’da gös­terilmiştir. Bu kişiler arasında bir evlilik gerçekleşmişse mutlak butlan davasını Cumhuriyet Savcısı ve her ilgili açabilecektir.

Evlenme ile eşlerden biri ile diğerinin kan hısımları arasında oluşan kayın hısımlığı, evlilik sona erdikten sonra da devam eder. Eşlerden biri ile diğerinin üstsoyu ve altsoyu arasında gerçekleşen evlilik de mutlak butlan nedenini oluşturur.

Evlat edinen ile evlatlığın veya bunlardan biri ile diğerinin altsoyu ve eşi arasında bulunan evlenme yasağına rağmen evlilik gerçekleşmiş­se; evlatlık ilişkisi devam edecek ancak evlenme batıl olacak, mutlak butlan kararma kadar geçerli bir evliliğin tüm sonuçlarını doğurmaya devam edecektir.

Nisbi Butlan Davaları

Eşlerin açabileceği nisbi butlan dava sebepleri ile, yasal temsilcilerin açabileceği dava sebepleri farklıdır.

Eşler Yönünden

Nisbi butlan davasını eşlerin hangi hallerde açabilecekleri T. M. K. md. 148 -151 arasında gösterilmiştir.

Bunlar:

• Ayırt etme gücünden geçici yoksunluk: Evlenme sırasında «ge­çici bir sebeple» ayırt etme gücünden yoksun olan eş (sarhoşluk, uyuş­turucu etkisinde bulunma vb.) evlenmenin iptalini dava edebilir, (md. 148)
• Yanılma: Evlenmeyi hiç istemediği veya evlendiği kişiyle evlen­meyi düşünmediği halde yanılarak evlenmeye razı olmuş veya eşinde bulunmaması onunla birlikte yaşamayı kendisi için çekilmez bir duruma sokacak derecede önemli bir nitelikte yanılarak evlenmişse (md. 149)

Şahısta yanılma halinin gerçekleşmiş olması halinde yanılan eş, bu­nun evlilik üzerindeki etkisine bakmaksızın nisbi butlan davasını açabilir.

Vasıfta yanılma halinde ise (Örneğin eşinde sara hastalığı, sürekli ağız kokusunun bulunması, vb.) nisbi butlana karar verilebilmesi için: Sadece vasıfta yanılma halinin kanıtlanması yetmeyecek ayrıca bu du­rumun birlikte yaşamayı kendisi için çekilmez bir duruma sokacak dere­cede önemli olduğunun da kanıtlanması gerekecektir.

• Aldatma: Eşinin namus ve onuru hakkında doğrudan doğruya onun tarafından veya onun bilgisi altında bir başkası tarafindan evlen­meye razı edilen (md. 150/1) veya davacının veya altsoyunun sağlığı için ağır tehlike oluşturan bir hastalık kendisinden gizlenmişse (md. 150/2) bu durumda da nisbi butlan sebebi oluşur. Evlilik birliğinin çekilmez hale gelmiş olup olmamasının bu maddeye dayalı dava için bir önemi yoktur. Hastalığın, davacı veya altsoyunun sağlığı için ağır tehlike oluş­turduğunun (örneğin AİDS, frengi v. b.) uzman raporuyla kanıtlanması gerekir.

• Korkutma: Kendisinin veya yakınlarından birinin hayatı, sağlığı veya namus ve onuruna yönelik pek yakın ve ağır bir tehlike ile korkutu­larak evlenmeye razı edilmiş eş evlenmenin iptalini isteyebilir, (md. 151)

Mala yönelik korkutma rıisbi butlan nedenini oluşturmaz. Korkut­ma ile evlenme arasında nedensellik bağının gerçekleşmiş olması da zorunludur.