İşyerinin Devrinde İşverenlerin Kıdem Tazminatından Sorumluluğu Var mı?

İş Kanununun 6. Maddesinin 5. Fıkrasında; devreden veya devra­lan işverenin iş sözleşmesini sırf işyerinin veya işyerinin bir bölümü­nün devrinden dolayı feshedemeyeceği, devir olayının işçi yönünden haklı sebep oluşturmayacağı belirtilmiştir. Söz konusu maddeye gö­re, işyeri veya işyerinin bir bölümü hukuki bir işleme dayalı olarak başka birine devredildiğinde, devredilen işyerinde mevcut olan iş söz­leşmeleri sona ermeyip, bütün hak ve borçları ile birlikte devralana geçeceğinden, işçi işyerinin devri ile birlikte kıdem tazminatına hak kazanamaz.

Devredilen işyerinde çalışan bir işçinin iş sözleşmesinin, devir tari­hinden önce, işçi veya devreden işveren tarafından kıdem tazminatına hak kazandıracak şekilde sona erdirilmiş olması halinde de, hak kazanı­lan kıdem tazminatından devralan işverenin herhangi bir sorumluluğu bulunmamaktadır. “Zira, kıdem tazminatından yeni işverenin sorum­luluğu, iş sözleşmesinin geçişten önce kurulmuş olmakla birlikte geçiş­ten sonra da aynen süregelmekte bulunmasından ve kıdem tazminatı borcunu doğuran iş sözleşmesinin sona erme olgusunun onun işverenlik dönemine rastlamasından ötürüdür.

Ancak kıdem tazminatını düzenleyen 1475 sayılı İş Kanunu m.l4/f- II hükmü, işyeri devrinde kıdem tazminatında sorumluluk konusunda özeI hüküm niteliğindedir ve bu hükmün uygulanması gerekir. Söz ko­nu hükme göre, “işyerinin devir veya intikali yahut herhangi bir suret­le bir işverenden başka bir işverene geçmesi veya başka bir yere nakli halinde işçinin kıdemi, işyeri veya işyerlerindeki hizmet akitleri süreleri toplamı üzerinden hesaplanır. 12.07.1975 tarihinden itibaren işyerinin devri veya herhangi bir suretle el değiştirmesi halinde işlemiş kıdem ta minatlarından her iki işveren sorumludur. Ancak işyerini devreden işverenlerin bu sorumlulukları işçiyi çalıştırdıkları sürelerle ve devir esnasındaki işçinin aldığı ücret seviyesi ile sınırlıdır. 12.07.1975 tarihin­den önce işyeri devrolunmuş veya herhangi bir suretle el değiştirmişse devir mukavelesinde aksine bir hüküm yoksa işlemiş kıdem tazminatlarından yeni işveren sorumludur”.

Bu durumda devri halinde kıdem tazminatından sorumluluk devir olayının 12.07.1975 tarihinden önce mi sonra mı olduğuna göre değişmek tedir İşyerinin devri 12.07.1975 tarihinden sonra gerçekleşmiş ise devralan işverenle devam eden iş sözleşmesi, kıdem tazminatına hak kazandıracak şekilde sona eren işçi veya işçinin ölümü halinde mirasçıları, eski işverene ancak belirtilen sınırlar (işçiyi çalıştırdığı süre ve devir esnasın­daki işçinin aldığı ücret seviyesi) içinde başvurabilecektir. Nitekim Yargıtay konuyla ilgili bir kararında, “… İşyerinin 01.01.2003 tarihinde A.. Turizm A Ş tarafından S Ltd. Şti.’ ye devredildiği ve iş sözleşmesinin son işveren s ltd. Şti. tarafından sona erdirildiği anlaşıldığından … devreden işveren A A.Ş. kıdem tazminatından kendisinde geçen çalışma süresi devir tarihindeki ücrete göre belirlenecek kıdem tazminatı ile sınırlı olarak sorumluluğuna karar verilmesi gerekirken, yazılı şekilde tüm çalışma süresine göre hesaplanan kıdem tazminatından sorumlu tutulması bozma nedenidir biçiminde hüküm kurarak bu hususu vurgulamıştır.

Buna karşılık, devralan işverenin işçiye kıdem tazminatından sorumluluğu  konusunda herhangi bir sınırlama söz konusu değildir. Devralan işveren, işçinin devreden işveren ile kendi dönemindeki hizmet sürelerinin toplamı üzerinden ve son ücretine göre hesaplanacak kıdem tazminatının tamamından sorumlu olup, devirden önceki kıdem süresine ilişkin kıdem tazminatı miktarı için işçinin devreden işverene baş vurması gerektiğini ileri süremez. Bu esaslara göre hesaplanacak kı­dem tazminatının tamamını ödeyen devralan işveren, ödediği tazmina­tın işçiyi çalıştırdığı sürelerle ve devir esnasındaki işçinin aldığı ücret seviyesiyle sınırlı olan kısmını devreden işverene rücu edebilir.

Hemen belirtmek gerekir ki işçi, kıdem tazminatının tamamını dev­ralan işverenden talep etmek zorunda da değildir. İşçi isterse sorumlu olduğu kısım için devreden işverene de başvurabilir. İşçinin devreden işverene yönelteceği bu talep, on yıllık zamanaşımı süresine tabidir ve bu süre işçinin iş sözleşmesinin, devralan işveren yanında çalışırken sona ermesi üzerine kıdem tazminatına hak kazandığı tarihten itibaren işlemeye başlayacaktır. Burada dikkat edilmesi gereken bir diğer husus da 4857 sayılı İş Kanununun 6. Maddesinin 3. Fıkrasında geçen devreden işverenin sorumluluğunun devir tarihinden itibaren iki yıllık süre ile sınırlı tutulması hükmüdür. Bahse konu sınırlama kıdem tazminatı için geçerli değildir. Zira, işyerini devreden ve devralan işverenlerin kıdem tazminatından sorumlulukları hususunda 1475 sayılı iş Kanununun 14/f- II hükmü uygulanacaktır. Çünkü; 4857sayılı yasanın 6. Maddesinin 3. Fıkrasında geçen devreden işverenin sorumluluğu devirden önce doğ­muş bulunan ve devir tarihinde ödenmesi gereken borçlarla sınırlıdır. Kıdem tazminatı alacağı ise yukarıda belirtildiği üzere devir anında mu­accel hale gelmez. Dolayısıyla da iki yıllık süre sınırlaması kıdem tazmi­natı için söz konusu değildir. Örneğin; işyerinin devrinden itibaren iki yıldan uzun bir zaman, söz gelimi yedi yıl geçtikten sonra, iş sözleşmesi işyerini devralan işveren tarafından kıdem tazminatı ödenmesini gerek­tirecek biçimde sona erdirilen bir işçi, sorumlu olduğu kısım açsından, zamanaşımı süresi içinde devreden işverene başvurabilecek, devreden işveren böyle bir başvuruya karşı, sorumluluğunun İş Kanunu m.6/3 gereği iki yıl ile sınırlı olduğunu ileri süremeyecektir.

İşyerini devralan işverenin kıdem tazminatından sorumluluğunun, devreden işveren yanında geçen süreler de dikkate alınarak belirlenece­ğine ilişkin hüküm emredici nitelikte olup devreden ve devralan işveren­ler arasında yapılan bir sözleşme ile bunun aksi kararlaştırılamaz.

Son olarak devreden işverenin tüzel kişiliğini sona ermesi halinde, ortada birlikte sorumlu tutulacak birden fazla işveren bulunmadığından, kıdem tazminatı açısından da birlikte sorumluluk söz konusu olmaya­caktır. Böyle bir durumda işyerini devrala işveren, içinin önceki işveren yanında geçen hizmet süresi de dikkate alınarak hesaplanacak kıdem tazminatından tek başına sorumlu olacaktır.