Tehlikenin önlenmesi

Polis,  tehlikenin veya  suç  işlenmesinin  önlenmesi  amacıyla  sulh ceza hakiminin verdiği karar veya gecikmesinde sakınca bulunan hallerde mülki amirin vereceği yazılı emirle, kişilerin üstlerini, araçlarını, özel kağıtlarını ve eşyasını arar (PVSK 9/1).

Devletin toplumu tehlikelerden koruma görevi vardır. Eğer somut olgular risk bulunduğunu veya yakın bir  tehlikenin oluştuğunu ortaya koyuyorsa. Devletin tedbir alarak, risk veya tehlikenin zararlı bir netice doğurmasını önlemesi gerekir.

Bu  gibi  hallerde  “arama”  tedbirine  kolluk,  „tehlikeyi  önlemek amacıyla‟ başvurmaktadır. Polis  tedbiri olarak başvurulan bu  tür aramanın  amacı,  kamu  emniyetini  veya  kamu  düzenini  tehlikeye  sokan kişi veya eşyaları bulmak, onları kolluğun koruması altına almaktır.

Konutta önleme araması yapılamaz

Konutta  önleme  araması  yapılamaz. Anayasa,  “suç  işlenmesinin önlenmesi için” konutta arama yapılmasına kural olarak izin vermişse de  (Any.  20),  PVSK  9  önleme  aramasını  düzenlerken,  “konuttan” açıkça  söz etmediği  için, “konutta”, hâkim kararı  ile de olsa, önleme araması yapılmasını yasaklamıştır (PVSK “2007-5681” 9/5) (AramaY 19/son).

Polis Vazife ve Salâhiyet Kanunu, ilk defa 2002 yılında, sonra da 2007  yılında  yapılan  değişikliklerle  önleme  aramasını  açıkça  düzenlemiştir (PVSK “2002-4771”,”2007- 5681” 9).

Arama, „önleme‟ amacıyla yapıldığında, tehlike yaratan bir eşyanın ele geçirilmesi için; „ceza muhakemesi‟ gayesiyle yapıldığında ise, saklanan sanığın ve delillerin elde edilmesi için yapılır.

Önleme aramasının kapsadığı yerler

Anayasamıza  göre  (Any.  21),  kişilerin  üzerlerinde,  özel  kağıtlarında, eşyada veya “evde” arama yapılabilmesine rağmen. Arama Yönetmeliği  suçu  önleme  maksadıyla  konutta,  yerleşim  yerlerinde  ve kamuya  açık  olmayan  özel  iş  yerlerinde  ve  eklentilerinde  arama  yapılmasını yasaklamıştır (AramaY 19/son).

Spor karşılaşması, miting, konser, festival, toplantı ve gösteri yürüyüşü yapılan yerde ve aniden oluşan topluluklarda (m. 9/6), umumi yerlerde, toplu taşıma araçlarında, halkın topluca bulunduğu veya bulunabileceği  yerlerde,  toplantı  ve  gösteri  yürüyüşü  yapılabilen  yerde ve yakın çevresinde,  tüzel kişilerin genel kurul  toplantısının yapıldığı yerlerin  yakın  çevresinde,  eğitim  ve  öğrenim  kurumu  içinde,  yakın çevresi ve giriş çıkışlarında (PVSK “2007-5681” 9/4), alınacak karara bağlı olarak önleme araması yapılabilir.

Önleme aramasının makul sebebi

Kararın alt yapısını oluşturmak üzere, kolluk “tehlike sebeplerini” belirler  ve  topluma  yönelik  bir  tehlike mevcutsa  veya  suç  işlenmek üzere  ise,  tehlikenin  veya  suçun  işlenmesinin  önlenmesi  amacıyla, “önleme  araması  talep yazısı” düzenler. Bu yazıda  arama  için makul sebeplerin oluştuğu gerekçeli olarak açıklanır  (PVSK 9/2). Talep yazısı mülki amire verilir.

Önleme araması istemi

Mülki  amir  gerekli  görürse  durumu  sulh  ceza  hakimine  sunar.

Hakim tehlikeyi takdir eder ve buna göre karar verir.

Önleme  amaçlı  üst  araması  yapılabilmesi  için  yazılı  emir  veya hakim kararı verilebilmesinin ön şartı, “yakın tehlikedir”.

Yakın  tehlikeyi  gösteren  “makul  sebepler”  (PVSK  “2007-5681” 9/2) bulunmalı, tehlikenin oluştuğunu gösteren belirlemeler, kolluk tarafından önceden tespit edilerek, bu konuda bir rapor düzenlenmelidir (AramaY 20/1).

Arama talep, emir ve kararında; aramanın sebebi, konusu ve kapsamı, yapılacağı yer, geçerli olacağı süre yer alır (PVSK “2007-5681” 9/2) (AramaY 20/3).

Bu kararın verilebilmesi için tehlike altında bulunan hukuki menfaatler veya iĢlenmek üzere olan bir suç mevcut bulunmalıdır. Önleme araması sadece maddede gösterilen yerlerde yapılabilir (PVSK “2007-5681” 9/4).

Gecikmede  tehlike  varsa, mülki  amir  kendisi  yazılı  önleme  araması emri verebilir  (PVSK  “2007-5681” 9/1). Bu emirde;  (a) aramanın  sebebi,  (b)  konusu  ve  kapsamı,  (c)  yapılacağı  yer,  (d) zaman  ve geçerli olduğu süre belirtilir (PVSK 9/3).

Spor karşılaşması, miting, konser, festival, toplantı ve gösteri yürüyüşünün  düzenlendiği  veya  aniden  oluşan  topluluk  halleri,  “gecikmesinde sakınca bulunan hal” sayılır (PVSK 9/6).

PVSK 9/6‟daki hallerde,  rutin bir  spor karşılaşması varsa ve genellikle bu etkinlik yapıldığı zaman, olay çıktığı tecrübesi yaşanmışsa, hakimin karar vermesi  için vakit de bulunuyorsa, kanunda öngörülen “karineden” yola çıkılarak, hakimi yetkisiz kılmak doğru değildir: zaman varsa, kararı hakim vermelidir.

Sulh ceza hakimliğinin kararı

Polise “tehlikenin veya suç işlenmesinin önlenmesi amacıyla” fakat  sadece  yazılı  emir  üzerine  kullanabildiği  önleme  araması  yapma yetkisi verilmiştir (PVSK 9/1). Milli güvenliğin korunması, suç işlenmesinin  önlenmesi ve  yasak  silahların  tespiti  amacıyla, hakim kararı veya gecikmesinde sakınca bulunan hallerde mülki amirin yazılı emri ile yapılan arama, “önleme aramasıdır” (AramaY 19).

Önleme araması idarî bir işlem ise de, “hakim kararı” ile yapılması gerekir. Ancak, gecikmesinde  sakınca olan hallerde kolluğa arama emrini,  il sınırları  içinde vali,  ilçe sınırları  içinde, kaymakam “yazılı” olarak verir (PVSK “2007-5681” 9).

Kolluk  amirinin  “önleme  araması  yapma”  emri  vermek  yetkisi yoktur. Amir, kolluk memurlarına önleme araması yapma sözlü emrini,  sadece  usulüne  uygun  olarak  verilmiş  hakim  kararı  veya  mülki amir emri üzerine verebilir; bu emrin yazılı olarak verilmesi istenemez (AramaY 20/son). Buna karşılık, kolluk amirine, aleni yerlerde yapılacak  adli  aramalar  için  yazılı  emir  verme  yetkisi  tanınmıştır (CMK119/1). Suç öncesi  “idari alandaki” önleme aramalarında  savcı yetkili değildir.

ÖNEMLİ UYARI: Bu makale, Av. Metin Polat tarafından www.metinpolat.av.tr için kaleme alınmıştır. Kaynak gösterilse dahi makalenin tamamı özel izin alınmadan kullanılamaz. Ancak alıntılanan makalenin bir bölümü, aktif link verilerek kullanılabilir. Yazarı ve kaynağı gösterilmeden kısmen ya da tamamen yayınlanması şahsi haklara ve fikri haklara aykırılık teşkil eder. Aykırı hareket edenler hakkında işlem başlatılır. Devamı...