Çalışma İzni Verilen Yabancılara İlişkin Sosyal Güvenlik İşlemleri

Fazla çalışmaya ilişkin yasal düzenlemeler

Çalışma İzni Verilen Yabancılara İlişkin Sosyal Güvenlik İşlemleri

Yurt içinden yapılan çalışma izni başvurularında çalışma izni verildiği tarihi takip eden 30 gün içinde çalışma meşruhatı ikamet tezkeresi almak üzere emniyet ma­kamlarına başvuruda bulunulması zorunludur. İkamet izni için emniyet makamları­na başvuru yapılan (veya randevu talep edilen) tarihi takip eden 15. gün akşamına kadar iş yeri tescil bildirgesi ile sigortalı işe giriş bildirgesinin işverenlerce kağıt or­tamında düzenlenerek ilgili SGK merkezine verilmesi gerekmektedir.

Yurtdışından yapılan başvurularda ise; yabancı şahıs en geç 90 gün içinde ilgili T.C. Konsolosluğundan çalışma vizesi alarak, Türkiye’ye giriş yapacaktır. Türki­ye’ye giriş yaptığı tarihi takip eden 30 gün içinde çalışma meşruhatı ikamet tezkere­si almak için emniyet makamlarına başvuruda bulunulması, emniyet makamlarına müracaat edilen (veya randevu talep edilen) tarihi takip eden 15. gün akşamına ka­dar iş yeri tescil bildirgesi ile sigortalı işe giriş bildirgesinin işverenlerce kağıt or­tamında düzenlenerek ilgili SGK merkezine verilmesi gerekmektedir;

Sosyal Sigorta Hükümleri Açısından:

5510 sayılı Kanun’un “Sigortalı sayılanlar” başlıklı 4. maddesi sigortalı sayı­lanları anlatmıştır. Bu hükümlere göre;

  • Mütekabiliyet esasına dayalı olarak uluslararası sosyal güvenlik sözleşmesi yapılmış bir ülke uyruğunda olan,
  • Yabancı bir ülkede kurulu herhangi bir kuruluş tarafından ve o kuruluş adı­na ve hesabına Türkiye’ye bir iş için gönderilen ve yabancı ülkede sosyal sigortaya tabi olduğunu belgeleyen, yabancılar Türkiye’de 5510 sayılı Ka­nun açısından sigortalı sayılmayacaktır.
Türkiye Cumhuriyeti ile sosyal güvenlik anlaşması imzalayan ülkeler aşağıdaki gibidir.
AlmanyaArnavutlukAvusturya
AzerbaycanBelçikaBosna Hersek
Çek CumhuriyetiDanimarkaGürcistan
FransaHollandaİngiltere
İsveçİsviçreK.K.T.C.
KanadaKebekLibya
LüksemburgMakedonyaNorveç

Yukarıda yer verilen ülkeler haricinde bir ülkeden Türkiye’ye gelen ve bir iş­verene bağlı olarak hizmet akdi ile çalışan yabancılar, 5510 sayılı Kanun’un 4. maddesinin ikinci fırkasının (c) bendi gereği, aynı Kanun’un 4. maddesinin bi­rinci fıkrasının (a) bendine tabi olacak, bir diğer söyleyişle Türkiye’de sigortalı kabul edileceklerdir. Ancak, bu kişilerden; yabancı ülkede kurulu bir kuruluş tarafından ve o kuruluş adına ve hesabına Türkiye’ye bir iş için gönderilenler ve yabancı ülkede sosyal sigortaya tabi olduğunu belgeleyenler, 5510 sayılı kanun kapsamında sigortalı sayılmayacaktır.

Bu durumda, mütekabiliyet esasına dayalı olarak uluslar arası sosyal güvenlik anlaşması yapılmamış bir ülke uyruğunda olup, Türkiye’de kurulu bir şirkette hizmet akdine dayalı (Türkiye’deki şirketin bordrosuna ve yönetim kademesi­ne dahil olarak) çalışan (bir diğer ifadeyle, geçici bir görev için yurt dışındaki şirket adına Türkiye’ye gönderilmemiş olan) bir yabancı, 5510 sayılı Ka­nun’un “sosyal sigorta hükümleri” başlıklı ikinci kısmındaki hükümlere tabi olacaktır.

Sigortalıların işleri nedeniyle geçici olarak yurt dışında bulunmaları halinde, bu görevleri yaptıkları sürece, sigortalıların ve işverenlerin sosyal sigortaya ilişkin hak ve yükümlülükleri devam eder.

Genel Sağlık Sigortası Hükümleri Açısından

5510 sayılı Sosyal Sigortalar ve Genel Sağlık Sigortası Kanunu, temelde 3 ayrı kısma ayrılmaktadır. Bunlar;

  • Sosyal Sigorta Hükümleri,
  • Genel Sağlık Sigortası Hükümleri ve
  • Primlere İlişkin Hükümleri’dir.

Yabancıların “genel sağlık sigortası hükümleri” açısından ise, 5510 sayılı Ka­nun’un “Genel sağlık sigortalısı sayılanlar” 60. maddesinin birinci fıkrasının (d) bendi hükmüne bakılmalıdır. Söz konusu hüküm; “d) Mütekabiliyet esası da dikkate alınmak şartıyla, oturma izni almış yabancı ülke vatandaşlarından yabancı bir ülke mevzuatı kapsamında sigortalı olmayan kişiler, genel sağlık sigortalısı sayılır’’’ şeklindedir. Bu durumda, Türkiye’de oturma iznine sahip olan ve yabancı bir ülkede de sigortalı olmayan kişiler, Türkiye’de 5510 sayılı Kanun kapsamında “genel sağlık sigortası hükümleri” kapsamında kabul edi­lecektir.

Bunlara sağlık hak sahipliği oluşturulabilmesi için Türkiye de 1 yıldan fazla ikamet şartı bulunmaktadır. Bir yıldan sonra GSS pirimi kesilmektedir. Ayrıca vatandaşlık numarası alınması gerekmektedir.

İş Kanunu Açısından

Türkiye’de istihdam edilen yabancı uyruklu kişiler de; çalışma saati, fazla me­sai, ücretli ve ücretsiz izinler, kıdem tazminatı ve ihbar önelleri, toplu sözleşme hakkı, hizmet sözleşmesinin akdi ve feshi gibi 4857 sayılı İş Kanunu uyarınca düzenlenen bütün konularda Türk vatandaşları ile aynı haklara sahiptirler.

İşsizlik Sigortası Açısından

4447 sayılı Kanunun 46. maddesine göre, Türkiye Cumhuriyeti ile mütekabili­yet esasına dayalı olarak sosyal güvenlik anlaşması imzalamış ülkelerin vatan­daşları, bu anlaşmalara göre Türkiye’de çalışmaları durumunda işsizlik sigorta­sına tabidirler.

5510 Sayılı Kanuna Göre Yabancı İşveren Bağımsız Çalışan ve Şirket Or­taklarının Sigortalılığı

Kanunla ve kanunların verdiği yetkiye dayanılarak, kurulu Sosyal Güvenlik Kuru­luşları kapsamı dışında kalan ve herhangi bir işverene bağlı olmaksızın kendi nam ve hesabına bağımsız çalışanlar Bağ-Kur sigortalısı sayılmışlardır. 5510 sayılı Ka­nunun 4. maddesinin birinci fıkrasının (b) bendi gereğince sigortalı sayılmışlardır.

Kimler 4/b sayılır;

  1. Kanunla ve kanunların verdiği yetkiye dayanılarak kurulu sosyal güvenlik ku­ruluşları kapsamı dışında kalan ve herhangi bir işverene hizmet akdi ile bağlı olmaksızın, kendi adına ve hesabına bağımsız çalışanlardan,
  2. esnaf ve sanatkarlar ile diğer bağımsız çalışanlardan ticari kazanç veya serbest meslek kazancı dolayısıyla gerçek veya basit usulde gelir vergisi mükellefi olanlar ile gelir vergisinden muaf olanlardan esnaf ve sanatkar sicili ile birlikte kanunla kurulu meslek kuruluşlarına usulüne uygun olarak kayıtlı olanlar,
  3. Kollektif şirketlerin ortakları,
  4. Adi komandit şirketlerin komandite ve komanditer ortakları
  5. Limited şirket ortakları,
  6. sermayesi paylara bölünmüş komandit şirketlerin komandite ortakları,
  7. donatma iştirakleri ortakları,
  8. Anonim şirketlerin kurucu ortakları ve yönetim kurulu üyesi olan ortakları,
  9. TC. vatandaşı olmayan yabancı uyruklular da ülkemizdeki ticari faaliyetleri nedeniyle 04.10.2000 tarihinden itibaren,
  10. Kanunun 24. maddesinin “Sigortalı Sayılanlar” başlıklı bölümünde belirtilen çalışmaları devam ederken belediye başkanlığına seçilenlerin, bu faaliyetlerini belediye başkanlığına seçildiği tarihten sonra da sürdürmeleri halinde,

bu çalışmalarını sona erdirmedikleri müddetçe T.C. Emekli Sandığınca irtibatlandırılmadıklarından 4/b sigortalısı sayılırlar.

Türkiye’de kendi adına ve hesabına bağımsız çalışanlar, yabancı bir ülkede kurulu herhangi bir kuruluş tarafından ve o kuruluş adına ve hesabına Türkiye’ye bir iş için gönderilen ve yabancı ülkede sosyal sigortaya tabi olduğunu belgeleyen kişilerden, yurt dışında ikamet eden ve o ülke sosyal güvenlik mevzuatına tabi olanlar 5510 sa­yılı Sosyal Sigortalar ve Genel Sağlık Sigortası Kanununa göre, yurt dışında ikamet eden ve o ülke sosyal güvenlik mevzuatına tabi olanlar sigortalı sayılmayacaktır.

  • Türkiye de bağımsız çalışması bulunan, ancak bu çalışmasından önce vatandaşı bulunduğu ülkede sosyal güvenlik kuruluşlarına prim ödeyen ve prim ödemeye devam eden, bu kuruluşlardan emekli olanlar, çalışma izin belgesi ile birlikte vatandaşı olduğu ülkede sosyal güvenlik kuramlarına prim ödediklerini ve ödemelerinin devam ettiğini veya emekli aylığı aldıklarını gösterir (yeminli ter­cüme bürolarınca veya mahalli konsolosluklar aracılığıyla tercüme edilmiş) hizmet cetvelini veya aylık aldığını gösterir belgeyi il müdürlüklerine ibraz et­meleri halinde, 5510 sayılı Kanunun 4/b maddesi kapsamında (Bağ-Kur) zorun­lu sigortalı olamayacaklardır.
  • Vatandaşı olduğu ülkede sosyal güvenlik kurumuna tabi bir çalışması bulun­mayan bu kuruluşlardan emekli olmayan veya ülkesinde sosyal güvenlik kuru­luşu bulunmayanlardan Türkiye’de bağımsız çalışması bulunanlar 5510 sayılı Kanunun 4/b maddesi kapsamında (Bağ-Kur) zorunlu sigortalı olacaklardır.
  • Türkiye’de bağımsız çalışması bulunan, durumlarını belgelemeyenler için ayrı­ca bir araştırma yapılmaksızın kayıt ve tescil yapılacaktır.

Doğrudan Yabancı Yatırımlar

“Doğrudan Yabancı Yatırımlarda Yabancı Uyruklu Personel İstihdamı Hakkında Yönetmelik” uyarınca, bu kapsamdaki çalışma izinleri özel hükümlere tabi tutulmuş ve çalışma izinlerinin daha kolay şekilde verilmesi hedeflenmiştir.

Bu kapsam dışındaki doğrudan yabancı yatırımlarda istihdam edilecek personel için talep edilen çalışma izin başvuruları genel hükümlere (4817 sayılı Kanun ve Uygu­lama Yönetmeliği hükümleri) tabidir.

Doğrudan Yabancı Yatırımlarda Yabancı Uyruklu Personel İstihdamı Hakkında Yönetmeliğin kapsamını 2 temel şart belirler:

  • Özellik arz eden doğrudan yabancı yatırımlar (irtibat büroları dahil) ve
  • Yabancı uyruklu kilit personel.

Doğrudan Yabancı Yatırımlarda Yabancı Uyruklu Personel İstihdamı Hakkında Yönetmelik uyarınca 4875 sayılı Kanun kapsamına giren ve aşağıdaki şartların en az birini sağlayan şirket veya şube Özellik Arz eden Doğrudan Yabancı Yatırımlar olarak kabul edilmektedir;

  • 2013 yılı Özellik Arz eden Doğrudan Yabancı Yatırım değerleri (TL tutarları her yıl belirlenen yeniden değerleme oranında artırılarak bulu­nur) Yabancı ortakların toplam sermaye payının en az 1.062.691 Türk Lira­sı olması kaydıyla, şirket veya şubenin son yıl cirosunun en az 79,8 milyon Türk Lirası olması,
  • Yabancı ortakların toplam sermaye payının en az 1.062.691 Türk Lirası olması kaydıyla, şirket veya şubenin son yıl ihracatının en az 1 milyon ABD Doları olması,
  • Yabancı ortakların toplam sermaye payının en az 1.062.691 Türk Lirası olması kaydıyla, şirket veya şubede son yıl içinde Sosyal Sigortalar Kurumu’na kayıtlı en az 250 personelin istihdam edilmesi,
  • Şirket veya şubenin yatırımda bulunacak olması halinde, öngörülen asgari sabit yatırım tutarının en az 26,6 Milyon Türk Lirası olması,
  • Ana şirketin merkezinin bulunduğu ülke dışında en az 1 ülkede daha doğ­rudan yabancı yatırımı bulunması,
  • İrtibat bürolarında, yetki belgesi sahibi en fazla bir kişiye; büro faaliyetleri için son yıl içinde yurt dışından en az 200.000 ABD Doları veya karşılığı döviz getirilmiş olması kaydıyla, Bakanlıkça çalışma izni verilir.

Kilit personel; Türkiye’de kurulu bulunan ve tüzel kişiliğe sahip bir şirketin, aşağı­daki şartlardan en az birini sağlayan personelidir:

  • Şirketin üst yönetiminde ya da yürütme pozisyonunda çalışmak,
  • Şirketin tamamını veya bir bölümünü yönetmek,
  • Şirketin denetçilerinin, idari veya teknik personelinin işlerini denetlemek veya kontrol etmek,
  • Şirkete yeni personel almak ya da mevcut personelin işine son vermek veya bu konularda teklif yapmak,
  • Alanlarından en az bir tanesinde görev alan veya bu konularda yetki sahibi; şirket ortağı, yönetim kurulu başkanı, yönetim kurulu üyesi, genel müdür, genel müdür yardımcısı, şirket müdürü, şirket müdür yardımcısı ve benzeri mevkilerde görev yapan kişi,
  • Şirketin hizmetleri, araştırma cihazları, teknikleri ya da yönetimi için temel sayılan bilgiye sahip kişi,
  • İrtibat bürolarında, yurt dışındaki ana şirket tarafından adına yetki belgesi düzenlenen en fazla bir kişi.
guest
0 Yorum
Inline Feedbacks
View all comments
Call Now Button
WhatsApp chat