Avrupa İnsan Hakları Mahkemesine nasıl başvuru yapılır?

Her devleti şikayet etmek mümkün mü?

Öncelikle AİHM Strazburg’da olduğunu bilmeniz gerekir. Başvurabilmek için şikayet edeceğiniz devlettin Avrupa Konseyi’ne taraf ve AİHM’nin yetkisini tanıyan bir devlet olması gerekir.

Örneğin ABD’ye gittiniz orada sizin polis tarafından gözaltına ve saatlerce sorgu ve kötü muameleye maruz kaldınız. Bu durumda AİHMe başvuru yapmanız mümkün değil, çünkü Avrupa Konseyi üyesi değil. Fakat aynı durum Rusya’da olsa, AİHM’e başvurmanız mümkün. Ancak tek bir şart olmaktadır Rusyadaki iç hukuk yollarını tükettikten sonra. Aynı şekilde Türkiye için. Avrupa İnsan Hakları Mahkemesi’ne başvururken tek dayanağınız Avrupa İnsan Hakları Sözleşmesi olacaktır ve dâvâ edeceğiniz devletin bu sözleşmedeki maddeleri ihlâl eden bir kamu müdâhalesi veya müdâhale etmesi gereken yerde müdâhale etmemesi, yani bir eylemsizliği olmalıdır.

Avrupa İnsan Hakları Sözleşmesi kapsamındaki temel haklardan biri veya bir kaçının ihlâline mâruz kalan gerçek ve özel tüzel kişiler Avrupa İnsan Hakları Mahkemesi’ne başvurabilir.  Bir kamu kurumu, başka bir kamu kurumunu Avrupa İnsan Hakları Mahkemesi’ne şikâyet edemez. Ayrıca gerçek kişiler ve özel kişiler aleyhine AİHM’de dava açmanız mümkün değildir.

AİHM’e başvurmak için öncelikle iç hukuk yollarını tüketmeniz gerekir. Yani Anayasa Mahkemesini dahi.

Anayasa Mahkemesine başvurmak zorunlu mu?

Evet. Anayasa Mahkemesine bireysel olarak başvurmanız gerekir veya avukatınız aracıyla. Avrupa İnsan Hakları Mahkemesi (AİHM), Hasan Uzun/Türkiye davasında (başvuru no: 10755/13) oy çokluğu ile (5’e karşı 2 oy) verdiği kararla, T.C. Anayasa Mahkemesine bireysel başvuru hakkının başladığı tarihten itibaren, bu hak kullanılmaksızın AİHM’ne yapılan başvuruları, “iç hukuk yollarının tüketilmemiş olması” gerekçesiyle kabul edilemez bulduğunu ifade etmiştir.

23 Eylül 2012 târihinden sonra kesinleşen idârî ya da hukukî işlem ya da karârlardan ötürü Anayasa Mahkemesi’ne yapılacak bireysel başvurudan olumlu sonuç alınamaması hâlinde, başvuru şartlarını taşıması koşulu ile AİHM’ne başvuru yapılabilmektedir. İhlâli yapan devletteki iç hukuk yollarının tüketilmesinden itibâren 6 ay içinde AİHM’ne başvuru yapılmalıdır. İç hukuk yollarında karâr kesinleştikten sonra 6 ay içinde AİHM’ne başvurmazsanız, hakkınız sona erir.

AİHM’nde dava nasıl açılır?

Öncelikle Türk mahkemelerine başvuru yaptığınız şekilde bir dilekçe hazırlamanız ve ( http://www.aihmbasvuru.com/aihm_basvuru_formu.pdf ) başvuru formunu doldurmanız gerekmektedir. Başvuru formunu Türkçe doldurmanız mümkündür. Ancak dikkatiniz çekeriz ki AİHM’in resmi dili İngilizce ve Fransızcadır, bu diller başvurmanız sizin lehinize olur ve davanın sonuçlanma süresini kısaltacaktır. Başvurunuz sadece posta yolluyla alınır.

Cour européenne des droits de l’homme

Conseil de l’Europe

67075 Strasbourg Cedex

France

Başvurunuzu bu adrese yapmanız gerekir. Tavsiemiz UPS ile yollamanızdır.

Mahkeme yazı işleri müdürlüğünce yapılacak yazışmalarda istenenler zamanında ve tam olarak yerine getirilmelidir. Başvuru formunda, Avrupa İnsan Hakları Sözleşmesi‘nin hangi maddesine veya maddelerine dayandığınızı da açıkça belirtmelisiniz. İnceleme için gerekli olan belgelerin birer örneğini de başvuru formuna ekleyiniz. Başvuru formunu bir avukata hazırlatmanızda fayda vardır. Zirâ AİHM’e yapılan ve reddedilen başvuruların çok büyük çoğunluğu, profesyonelce hazırlanmamış başvuru formları ile yapılan başvurulardır. Dosyanın gidişâtı ile ilgili bilgiler, yazı işleri müdürlüğü tarafından yazılı olarak bildirilir.

Başvurular ücretsizdir, dava açmak harca tabi değildir. Yargılamanın ilk aşaması genellikle yazılı usûlde yürütülür; ancak dâire duruşma yapılmasına karâr verebilir. Duruşmalarda cübbe giyme zorunluluğu yoktur AİHM’nde duruşma esnâsında tercüman bulunmaktadır.

ÖNEMLİ UYARI: Bu makale, Av. Metin Polat tarafından www.metinpolat.av.tr için kaleme alınmıştır. Kaynak gösterilse dahi makalenin tamamı özel izin alınmadan kullanılamaz. Ancak alıntılanan makalenin bir bölümü, aktif link verilerek kullanılabilir. Yazarı ve kaynağı gösterilmeden kısmen ya da tamamen yayınlanması şahsi haklara ve fikri haklara aykırılık teşkil eder. Aykırı hareket edenler hakkında işlem başlatılır. Devamı...